Belgijska Izba Lekarska opublikowała w środę 4 lutego 2026 r. obszerną opinię, w której przedstawia zasady deontologiczne dotyczące telemedycyny w kraju. Dokument jest wyraźnym ostrzeżeniem przed traktowaniem konsultacji zdalnych jako uniwersalnego lub stałego zamiennika tradycyjnych wizyt lekarskich. Zdaniem organu reprezentującego środowisko medyczne w zdecydowanej większości sytuacji klinicznych spotkanie osobiste z pacjentem pozostaje punktem odniesienia i złotym standardem opieki. Izba uzasadnia to kluczową rolą bezpośredniego badania oraz wartością kontaktu lekarz-pacjent, której nie da się w pełni zastąpić technologią. Nowe wytyczne wyznaczają ramy prawne i etyczne praktyki telemedycznej, opisują przypadki, w których konsultacje zdalne są uzasadnione, a także wskazują obszary, gdzie ich stosowanie może obniżać jakość opieki. Opinia została przedstawiona w momencie szybkiego rozwoju platform telemedycznych w Belgii i rosnącej komercjalizacji świadczeń zdrowotnych online.
Definicja i zakres telemedycyny w belgijskim systemie zdrowia
W swojej opinii Izba Lekarska definiuje telemedycynę jako świadczenie usług medycznych na odległość z użyciem technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Wskazuje trzy główne formy praktyki zdalnej: telekonsultację, czyli bezpośrednią wymianę między lekarzem a pacjentem przy użyciu narzędzi elektronicznych, teleporadę, polegającą na zdalnym udzielaniu wskazówek medycznych, oraz telenadzór, czyli monitorowanie stanu zdrowia pacjenta za pomocą urządzeń elektronicznych i transmisji danych.
Kluczowe przesłanie dokumentu brzmi: telemedycyna jest pełnoprawną formą wykonywania zawodu lekarza i jako taka podlega tym samym wymogom prawnym oraz zasadom deontologii, co opieka prowadzona w gabinecie. Oznacza to konieczność respektowania praw pacjenta wynikających z belgijskich przepisów, zasad ochrony danych osobowych oraz wymogu zapewnienia ciągłości leczenia. Lekarze korzystający z narzędzi zdalnych nie mogą traktować tej formy pracy jako zwolnionej z norm jakości i etyki, które obowiązują przy konsultacjach osobistych.
W kontekście transgranicznego świadczenia usług telemedycznych Izba doprecyzowuje zasady jurysdykcji. Zasadniczo zastosowanie ma prawo kraju, w którym lekarz posiada siedzibę zawodową. Jednocześnie belgijscy lekarze – niezależnie od tego, gdzie przebywa pacjent podczas telekonsultacji – pozostają związani belgijskimi zasadami deontologii lekarskiej.
Pełna odpowiedzialność lekarza za jakość opieki zdalnej
Izba Lekarska podkreśla, że lekarz ponosi pełną i niepodzielną odpowiedzialność za jakość i bezpieczeństwo opieki, niezależnie od tego, czy jest ona realizowana zdalnie, czy w gabinecie. Użycie technologii nie przenosi odpowiedzialności na dostawców platform cyfrowych ani na inne podmioty techniczne. To lekarz musi ocenić, czy w danej sytuacji klinicznej telemedycyna jest właściwym narzędziem, czy też konieczne jest badanie osobiste.
Zgodnie z wytycznymi konsultacje zdalne są szczególnie przydatne w przypadku pacjentów już znanych lekarzowi, u których wcześniej wykonano badanie i postawiono diagnozę. Telemedycyna może sprawdzać się także w monitorowaniu chorób przewlekłych, gdy regularne śledzenie parametrów zdrowotnych i modyfikowanie terapii nie wymaga każdorazowo wizyty w gabinecie. W ograniczonym zakresie może też służyć wstępnej ocenie pilności problemu i kierowaniu pacjenta do odpowiedniego poziomu opieki.
Jednocześnie Izba stanowczo wskazuje, że telemedycyna nie powinna zastępować pierwszej konsultacji w przypadku ostrych problemów zdrowotnych ani służyć jako standardowy sposób przyjmowania pacjentów dotychczas nieznanych. W takich sytuacjach bezpośrednie badanie pozostaje niezbędne dla trafnej diagnozy i bezpieczeństwa pacjenta. Dokument zachęca towarzystwa naukowe poszczególnych specjalności do opracowania bardziej szczegółowych zaleceń, zwłaszcza w sprawach wystawiania recept i zaświadczeń lekarskich na podstawie konsultacji zdalnych.
Zasada równego dostępu do opieki i krytyka praktyk komercyjnych
Jednym z kluczowych elementów opinii jest kwestia równego traktowania pacjentów. Izba Lekarska stwierdza, że osoby gotowe zapłacić wyższe stawki nie mogą uzyskiwać priorytetowego dostępu do lekarza za pośrednictwem platform telemedycznych. To reakcja na praktyki części komercyjnych usług oferujących szybsze konsultacje online dla klientów płacących więcej.
Izba ocenia takie działania jako nieetyczne wykorzystywanie niedoboru lekarzy w belgijskim systemie ochrony zdrowia. Ostrzega, że preferencyjne traktowanie osób zamożniejszych podważa zasadę sprawiedliwego dostępu do leczenia i może prowadzić do pogłębiania nierówności zdrowotnych między grupami społecznymi.
Wytyczne wymagają od lekarzy i platform telemedycznych rzetelnej, przejrzystej komunikacji o charakterze oferowanych usług. Reklama wprowadzająca w błąd lub sugerująca, że telemedycyna jest w pełni równoważna z wizytą osobistą, jest uznawana za nie do pogodzenia z zasadami deontologii. Jeśli w materiałach promocyjnych pojawiają się odniesienia do badań naukowych, powinny opierać się na solidnych dowodach i być możliwe do zweryfikowania.
Wymogi dotyczące kompetencji i przebiegu telekonsultacji
Izba przypomina, że lekarze udzielający teleporad muszą dysponować odpowiednimi kompetencjami, ważnym belgijskim zezwoleniem na wykonywanie zawodu i dbać o to, aby ich kwalifikacje były dla pacjenta jasno identyfikowalne. Pacjent korzystający z telekonsultacji ma prawo wiedzieć, z kim rozmawia i jakie są kompetencje tej osoby.
Dokument opisuje warunki, które muszą zostać spełnione, aby telekonsultację można było uznać za świadczenie medyczne o odpowiedniej jakości. Należą do nich m.in.: właściwa identyfikacja pacjenta i uzyskanie jego świadomej zgody, zapewnienie poufności rozmowy, przeznaczenie wystarczającej ilości czasu, staranne prowadzenie dokumentacji, korzystanie z bezpiecznych platform spełniających wymogi ochrony danych, wystawianie recept elektronicznych wyłącznie przez system Recip-e oraz przekazywanie informacji do lekarza prowadzącego Globalną Dokumentację Medyczną pacjenta.
Zasady honorariów i niedopuszczalne praktyki finansowe
W sferze finansowej Izba Lekarska zaznacza, że do telekonsultacji stosuje się te same zasady co do wizyt osobistych. Obejmuje to wymóg ustalania sprawiedliwych i przejrzystych honorariów, wcześniejsze informowanie o kosztach i możliwościach refundacji, a także zakaz pobierania podwyższonych opłat za konsultacje w trybie pilnym.
Dokument zakazuje naliczania opłat za podstawowe czynności, takie jak krótki telefon kontrolny po konsultacji – tego typu działania mają być traktowane jako element ciągłości opieki, a nie osobne płatne świadczenie. Izba sprzeciwia się także wykorzystywaniu telemedycyny do omijania ograniczeń prawnych dotyczących dopłat do honorariów lub do realizowania wyłącznie celów komercyjnych.
Podkreślono również obowiązek respektowania wolnego wyboru lekarza przez pacjenta, także w przypadku korzystania z platform internetowych pośredniczących w umawianiu telekonsultacji. Platformy nie mogą narzucać pacjentom konkretnych lekarzy w sposób ograniczający swobodę wyboru specjalisty.
Ochrona danych i tajemnicy zawodowej
Izba Lekarska uznaje ochronę prywatności i tajemnicy zawodowej za fundament telemedycyny. Lekarze muszą przestrzegać przepisów RODO oraz belgijskich regulacji dotyczących przetwarzania danych wrażliwych, w tym informacji medycznych.
Wytyczne przypominają, że w telemedycynie lekarz pozostaje odpowiedzialny jako administrator danych. Ze względu na transmisję informacji przez sieć i ich przechowywanie na serwerach ryzyko wycieku lub nieuprawnionego dostępu jest większe. Z tego powodu należy korzystać wyłącznie z bezpiecznych, szyfrowanych narzędzi komunikacji, spełniających wysokie standardy bezpieczeństwa.
Możliwości refundacji kosztów przez ubezpieczenie zdrowotne
Izba informuje, że część świadczeń zdalnych może kwalifikować się do refundacji w ramach obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego zarządzanego przez Narodowy Instytut Ubezpieczeń Zdrowotnych i Rentowych INAMI. Warunkiem jest spełnienie kryteriów prawnych wskazanych w przepisach wykonawczych do artykułu 34 ustawy o obowiązkowym ubezpieczeniu zdrowotnym.
Do świadczeń potencjalnie podlegających zwrotowi zaliczono m.in.: konsultację zdalną, leczenie na odległość, ekspertyzę zdalną, konsylium zdalne, monitorowanie zdalne oraz poradnictwo zdalne. Każdorazowo konieczne jest jednak spełnienie szczegółowych warunków określonych w odpowiednich regulacjach. Szczegółowe informacje w tej sprawie znajdują się na stronie INAMI w dokumencie „Ramy odniesienia dla opieki zdalnej”.
Ograniczenia w telemedycznych kontrolach medycznych
Na zakończenie Izba Lekarska przypomina, że kontrole medyczne – np. wykonywane na zlecenie pracodawców lub ubezpieczycieli – co do zasady nie powinny być realizowane w formie telemedycznej. Wyjątki mogą być dopuszczalne tylko w szczególnych przypadkach, gdy dostępne są obiektywne dane pozwalające ocenić stan zdrowia bez badania osobistego lub po konsultacji z lekarzem prowadzącym, który zna pełną historię medyczną pacjenta.
Zastrzeżenie to ma chronić pacjentów przed błędną oceną, a lekarzy przed koniecznością wydawania opinii i orzeczeń bez odpowiednich podstaw diagnostycznych.
