Analfabetyzm dorosłych w Belgii – wyzwanie społeczne i finansowe

Federacja Walonia-Bruksela mierzy się z poważnym wyzwaniem społecznym – szacuje się, że ponad 300 tysięcy dorosłych mieszkańców doświadcza trudności z czytaniem, pisaniem lub podstawowymi umiejętnościami matematycznymi. Oznacza to, że co dziesiąty dorosły w regionie funkcjonuje z ograniczeniami w zakresie alfabetyzacji, co tworzy masową, choć często niewidoczną barierę społeczną.

Organizacje specjalizujące się w edukacji dorosłych w Walonii i Brukseli każdego roku wspierają około 3500 osób, co stanowi jedynie niewielki wycinek faktycznych potrzeb. Brak kompleksowych badań krajowych w Belgii zmusza ekspertów do korzystania z danych z państw sąsiednich. Tam wszystkie analizy wskazują, że minimum jedna osoba na dziesięć dorosłych ma tego rodzaju trudności.

Dyrektor regionalnego oddziału jednej z organizacji podkreśla, że umiejętność czytania i pisania jest kluczem do realizacji innych praw obywatelskich. Alfabetyzacja warunkuje pełny udział w życiu demokratycznym, świadome decyzje konsumenckie oraz korzystanie z usług publicznych. Kolejne rządy, niezależnie od opcji politycznej, traktują edukację i walkę z analfabetyzmem jako fundament społeczny, którego nie można zaniedbywać ani ograniczać pod względem finansowania.

Skalę wyzwania obrazują dane z zachodniej części prowincji, gdzie w 2024 roku lokalna jednostka odnotowała rekord – 333 dorosłych uczestników w 22 grupach działających na terenie ośmiu gmin. Jednak rzeczywiste potrzeby są znacznie większe: wsparcia w tym zakresie wymaga tam około 25 tysięcy mieszkańców.

Kierownictwo organizacji zaznacza, że alfabetyzacji nie można sprowadzać wyłącznie do perspektywy zatrudnienia. Umiejętność czytania i pisania nie jest luksusem ani wyłącznie narzędziem zwiększającym szanse na rynku pracy, lecz fundamentalnym prawem człowieka i demokratycznym obowiązkiem, zapisanym w konstytucji oraz Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka.

Tymczasem sytuacja finansowa budzi obawy. W bieżącym roku regionalne subsydia zmniejszono o około 15 procent, a przyszłość finansowania europejskiego pozostaje niepewna. Utrudnia to planowanie długofalowych programów, mimo że konstytucja gwarantuje każdemu prawo do edukacji.

Historie uczestników zajęć ukazują, jak wielkie znaczenie ma alfabetizacja dla codziennego życia. Pięćdziesięcioletnia kobieta, która od kilku lat uczy się głównie pisania, opowiada o wcześniejszych doświadczeniach odrzucenia i poczuciu niższej wartości, które osłabiały jej samoocenę. Udział w programie nie tylko poprawił jej umiejętności, ale też zmniejszył izolację społeczną poprzez kontakty z innymi uczestnikami.

Jedna z uczestniczek, pochodząca z Brazzaville, utraciła zdolności językowe w wyniku problemów zdrowotnych i śpiączki. Dzięki zajęciom odzyskała możliwość czytania, artykułowania myśli i wyrażania potrzeb. Odzyskała też samodzielność w codziennych sprawach – od rozumienia korespondencji urzędowej po czytanie rachunków.

Z kolei 43-letni mężczyzna z Burkina Faso, który w ojczyźnie nie mógł uczęszczać do szkoły z powodu trudnej sytuacji finansowej rodziny, w Belgii podjął naukę, aby samodzielnie czytać dokumenty, znaleźć pracę i skutecznie się komunikować. Nauka języka francuskiego i poznawanie belgijskiej kultury pozwalają mu łatwiej się integrować i uczestniczyć w życiu wspólnoty.

Pedagożka prowadząca zajęcia od trzech lat podkreśla, że grupy edukacyjne są bardzo zróżnicowane – uczęszczają do nich zarówno osoby pochodzenia belgijskiego, jak i migranci o różnych poziomach umiejętności. Taka różnorodność wzbogaca proces nauki, a uczestnicy wspierają się wzajemnie, tworząc edukacyjne sojusze oparte na solidarności.

Proces uczenia się często wymaga kilku lat intensywnej pracy. Uczestnicy krok po kroku odzyskują pewność siebie – od pisania ołówkiem, przez litery drukowane, po płynne pismo odręczne. Metody pracy bazują na autentycznych tekstach, opowieściach i projektach grupowych, unikając tradycyjnych, szkolnych schematów, które wcześniej okazały się nieskuteczne. Zajęcia odpowiadają na realne potrzeby i doświadczenia dorosłych.

Kluczowym elementem procesu edukacyjnego jest atmosfera wzajemnego szacunku, gdzie uczestnicy mogą dzielić się swoimi trudnościami bez lęku przed oceną. Zasady poufności i życzliwości tworzą przestrzeń bezpieczeństwa, a solidarność grupowa sprzyja budowaniu wspólnoty.

Organizacja obchodzi właśnie 40-lecie działalności, podkreślając znaczenie swojej misji wykraczającej poza ramy lokalne. Program alfabetyzacji stanowi część szerszego projektu społecznego, którego celem jest zapewnienie wszystkim obywatelom możliwości pełnego korzystania z praw i życia bez wykluczenia. Uroczystości rocznicowe zaplanowano na połowę września, co ma być okazją do podkreślenia ciągłości i wagi tej działalności edukacyjnej.