Budżetowa zapaść Regionu Brukselskiego: ambitne plany, polityczne konflikty i brak kontroli

Deficyt Regionu Brukselskiego w 2024 roku osiągnął rekordowe 1,3 miliarda euro, co stanowi prawie jedną szóstą budżetu wynoszącego 7,844 miliarda euro. Jak doszło do tego kryzysu? Analiza finansowa ujawnia wieloletnie zaniedbania, brak budżetowych ram i polityczne rozbieżności, które przyczyniły się do bezprecedensowego wzrostu długu publicznego, wynoszącego obecnie 14 miliardów euro.

Od nadwyżki do chronicznego deficytu

Problemy Regionu Brukselskiego mają swoje korzenie w latach 2016–2017, kiedy dodatkowe 500 milionów euro rocznego refinansowania, zapewnione przez szóstą reformę państwa, miało poprawić sytuację finansową. Zamiast tego pieniądze posłużyły do tworzenia nowych struktur administracyjnych, takich jak safe.brussels czy perspective.brussels, oraz do znaczącego zwiększenia zatrudnienia w administracji.

„Zamiast ograniczyć wydatki, wszyscy zaczęli realizować swoje projekty. Powstała kultura ‘zawsze więcej’, która stała się normą” – komentuje Bernard Clerfayt, minister ds. zatrudnienia z partii Défi.

Kolejne kryzysy, takie jak potrzeba renowacji brukselskich tuneli w 2016 roku czy zamachy terrorystyczne w tym samym roku, wymusiły dodatkowe wydatki na bezpieczeństwo i infrastrukturę. „Te działania wpisały się w zły nawyk, który sprowadzał się do akceptowania coraz wyższych deficytów” – dodaje Clerfayt.

Ambitne plany bez budżetowych fundamentów

Po wyborach w 2019 roku rząd Vervoorta III przyjął ambitny program inwestycyjny, obejmujący budowę mieszkań socjalnych, rozwój transportu publicznego, a także program Renolution wspierający renowację budynków. Jednak, jak przyznaje minister środowiska Alain Maron (Écolo), brak ogólnych ram budżetowych sprawił, że plany te były nierealne wobec ograniczonych możliwości finansowych regionu.

PS, Ecolo i Groen forsowały swoje priorytety – od wielkich inwestycji w mieszkalnictwo po finansowanie ekologicznych inicjatyw. „PS chciał gigantycznych nakładów na plan mieszkaniowy, a ekolodzy zainwestowali ogromne środki w mobilność i środowisko, nie zwracając uwagi na konsekwencje budżetowe” – mówi były minister z PS.

Smartmove: niewykorzystana szansa na stabilizację

Jednym z kluczowych punktów budżetowego planu stabilizacji miał być system opłat drogowych Smartmove, który mógł przynieść regionowi dodatkowe 250 milionów euro rocznie. Jednak w 2021 roku projekt został zablokowany przez PS, co według Marona było jednym z głównych powodów pogłębienia deficytu. „Bez tych funduszy budżet stracił stabilizator, a plan wieloletni stał się nierealny” – podkreśla minister środowiska.

Niekontrolowane wydatki i brak decyzji budżetowych

Pandemia COVID-19 w 2020 roku, kryzys energetyczny oraz masowe indeksacje płac dodatkowo obciążyły finanse regionu. Tymczasem minister budżetu Sven Gatz (Open VLD) nie zdołał skutecznie ograniczyć wydatków. „Jego zadaniem było powiedzenie ‘nie’, ale był zbyt często osamotniony i pod presją polityczną” – ocenia Clerfayt.

Kryzysy globalne czy błędne decyzje polityczne?

Choć globalne kryzysy odegrały rolę w pogłębieniu problemów budżetowych, główną przyczyną pozostają decyzje polityczne. Kosztowne inicjatywy, brak reform efektywnościowych i nieumiejętność zarządzania zasobami doprowadziły do tego, że zadłużenie regionu od 2017 roku niemal się potroiło.

Region niedofinansowany czy źle zarządzany?

Niektórzy, jak były minister Pascal Smet, wskazują na chroniczne niedofinansowanie regionu. „Bruksela potrzebuje większego wsparcia z poziomu federalnego, ale aby to osiągnąć, musimy poprawić efektywność zarządzania na poziomie regionalnym” – podkreśla Smet.

Co dalej?

Region Brukselski stoi przed poważnym wyzwaniem: czy politycy znajdą sposób na połączenie ambitnych celów z odpowiedzialnością budżetową? Jeśli nie zostaną podjęte zdecydowane działania, istnieje ryzyko dalszego pogrążania się w długach, co może zagrozić przyszłym inwestycjom i jakości życia mieszkańców stolicy Europy.