Pierwsza szkoła zbudowana z drewnianych modułów w La Louvière – system Modul R ma przyspieszyć budowy

Dziesięć sal lekcyjnych, prefabrykowana konstrukcja drewniana i budowa zaplanowana tak, by przebiegała szybciej – nowa część szkoły podstawowej Athénée royal w La Louvière jest pierwszą placówką wzniesioną w systemie Modul R. Koncepcję opracowały Federacja Walonia-Bruksela (FWB) oraz sieć szkół Wallonie-Bruxelles Enseignement. Jak informuje dziennik Le Soir, podstawową jednostką konstrukcyjną tego systemu jest pojedyncza sala lekcyjna.

Prefabrykat, który nie wygląda jak kontener

Z zewnątrz trudno rozpoznać, że budynek powstał z prefabrykowanych modułów. Ceglana elewacja, betonowe nadproża, zadaszone części dziedzińca oraz zewnętrzne schody zaprojektowane specjalnie dla tej lokalizacji sprawiają, że szkoła bardziej przypomina tradycyjny budynek niż prefabrykowane pawilony szkolne, które przez lata nie cieszyły się najlepszą opinią. „Wszyscy znamy kontenery czy elementy prefabrykowanych szkół (…) o znacznie krótszej żywotności” – przypomina Thomas Moor, dyrektor wydziału architektury FWB. Jak wyjaśnia, w przypadku Modul R celem było stworzenie w pełni trwałego systemu, który dzięki prefabrykacji pozwala zaoszczędzić czas, a jednocześnie nie jest rozwiązaniem tymczasowym.

Prace nad koncepcją rozpoczęły się w 2012 r. Punktem wyjścia był starzejący się zasób budynków szkolnych oraz ogromne potrzeby remontowe, które mimo kolejnych programów inwestycyjnych nadal pozostają znaczne. La Louvière stało się teraz pierwszym miejscem, w którym system przetestowano w rzeczywistej skali.

Sala lekcyjna jako moduł podstawowy

Zasada konstrukcyjna przypomina układanie klocków. Jednostką wyjściową jest kwadratowe pomieszczenie o wymiarach odpowiadających sali lekcyjnej. Moduł powstaje w zakładzie i już tam wyposażany jest w znaczną część elementów, które zwykle wykonuje się dopiero na placu budowy. „Moduły przylegające do elewacji dotarły do La Louvière z zamontowanymi ramami okiennymi i szybami” – wyjaśnia Thomas Moor. Produkcja odbywa się na sucho, w hali. Po wykonaniu fundamentów prace na miejscu sprowadzają się więc w dużej mierze do montażu gotowych elementów.

W La Louvière pierwszy element nośny ustawiono pod koniec sierpnia 2025 r. Dwa miesiące później gotowy był już stan surowy zamknięty. Szkoła liczy obecnie dziesięć sal, ale poszczególne moduły można łączyć, powiększać lub dzielić. Dwie jednostki mogą na przykład stworzyć stołówkę albo bibliotekę, a pojedynczy moduł można podzielić na sanitariaty, biuro lub niewielką salę zajęć.

Standaryzacja konstrukcji, nie szkoły

Powstaje pytanie, czy stosowanie jednego systemu nie doprowadzi do budowania wszędzie niemal identycznych szkół. Zdaniem Thomasa Moora kluczowe jest zachowanie odpowiedniej równowagi. Modul R zapewnia swego rodzaju szkielet konstrukcyjny, ale nie narzuca ani ostatecznego wyglądu budynku, ani sposobu jego usytuowania na działce.

W La Louvière architekci z pracowni Matador i KIS Studio zdecydowali się na ceglaną elewację. W innym projekcie można zastosować okładzinę drewnianą lub metalową. Zewnętrzne schody, zadaszenia, ciągi komunikacyjne oraz układ budynku również dostosowuje się do warunków terenu i potrzeb konkretnej placówki.

Przemyślano nawet rozmieszczenie sal lekcyjnych. Większość z nich znajduje się od strony zadrzewionego wnętrza kwartału, co pozwala korzystać z naturalnego cienia drzew. Po drugiej, bardziej nasłonecznionej stronie zamontowano zewnętrzne rolety. „To zawsze pozostanie w gestii architektów, którzy będą realizować projekt” – podkreśla Thomas Moor.

Otwarta licencja

System udostępniono na licencji Creative Commons. Oznacza to, że ani architekci, którzy go opracowali, ani producent konstrukcji drewnianych Stabilame nie mają monopolu na jego wykorzystanie. Trzytomowy poradnik szczegółowo opisuje nawet zasady montażu. Towarzyszą mu filmy instruktażowe, a wkrótce ma zostać opublikowany również uproszczony przewodnik dla organów prowadzących szkoły.

W ten sposób FWB chce uniknąć losu wielu eksperymentów architektonicznych, które nie doczekały się dalszego wykorzystania. Projekt pilotażowy ma być możliwy do przejęcia przez gminę, prowincję, sieć szkół niezależnych lub inny organ prowadzący, z udziałem własnych architektów i wykonawców.

Szybciej, ale niekoniecznie taniej

Prefabrykacja często kojarzy się z obietnicą niższych kosztów budowy. Thomas Moor studzi jednak te oczekiwania. „Ogólnie rzecz biorąc, projekt nie jest tańszy od tradycyjnej budowy” – przyznaje. Korzyści finansowych należy szukać przede wszystkim w czasie zaoszczędzonym na etapie projektowania i realizacji, a także w przyszłych kosztach utrzymania budynku. Prace nad jego parametrami mają pozwolić na lepszą kontrolę zużycia energii oraz wydatków związanych z konserwacją.

Modul R nie jest również uniwersalną odpowiedzią na wszystkie problemy budownictwa szkolnego. System sprawdza się przede wszystkim na stosunkowo płaskich działkach, a liczba kondygnacji, które można ustawić jedna na drugiej, jest ograniczona. „To system, który sprawdzi się w niektórych sytuacjach, a w innych nie – trzeba to uczciwie powiedzieć” – przyznaje Thomas Moor. Jego zdaniem rozwiązanie może być szczególnie przydatne dla małych miast i gmin wiejskich, gdzie gwałtownie rośnie liczba dzieci i konieczna staje się rozbudowa istniejącej szkoły.

Budynek wciąż pod obserwacją

Mimo ponad dziesięciu lat prac rozwojowych eksperyment nie kończy się wraz z otwarciem budynku. Uczniowie mają się do niego wprowadzić po zakończeniu ostatnich prac w otoczeniu szkoły. Od tego momentu placówka będzie przez rok monitorowana, aby sprawdzić, jak funkcjonuje w praktyce w różnych porach roku – między innymi pod względem zużycia energii, ogrzewania i wentylacji. Analizie zostanie poddany również komfort latem: skuteczność rolet, wpływ zieleni oraz zachowanie poszczególnych elewacji podczas upałów.

Dopiero po pierwszym roku użytkowania będzie można wyciągnąć bardziej miarodajne wnioski. Celem Modul R pozostaje uprzemysłowienie niewidocznej części architektury – konstrukcji, wymiarów i detali budowlanych – tak, aby zyskać więcej czasu na pozostałe elementy projektu.

Historia architektury zna wiele obiecujących prototypów, które nigdy nie zostały później powielone. „My uważamy, że tutaj naprawdę musi być ciąg dalszy” – podsumowuje Thomas Moor. Po ponad dekadzie badań oddanie do użytku pierwszej szkoły może więc oznaczać nie zakończenie projektu, lecz rzeczywisty początek systemu Modul R.