Belgia ma jedną z najwyższych płac minimalnych w Europie – ale nie osiąga unijnego progu „godziwego wynagrodzenia”

Płaca minimalna w Belgii należy do najwyższych w Europie, jednak najnowsze dane pokazują, że najniżej wynagradzani pracownicy nie otrzymują pensji uznawanej za „godziwą i adekwatną” według kryteriów unijnych. Belgia zajmuje piąte miejsce w Europie pod względem wysokości płacy minimalnej, za Luksemburgiem, Irlandią, Niemcami i Holandią. Dane Eurostatu opublikowane w tym tygodniu wskazują jednak, że belgijska płaca minimalna stanowi 50 procent mediany wynagrodzeń. To jeden z najniższych wyników w Unii Europejskiej i poziom wyraźnie niższy od zalecanego progu 60 procent.

Belgia w ogonie unijnego zestawienia

Po przeciwnej stronie zestawienia znalazły się Portugalia, Polska, Francja, Słowenia, Rumunia, Grecja, Holandia i Luksemburg. We wszystkich tych państwach stosunek płacy minimalnej do mediany wynagrodzeń przekracza 60 procent.

• Względny poziom płacy minimalnej można poprawić, ale wskaźnik ten pokazuje również, że wynagrodzenia w danym kraju są dość wysokie – zauważa Carlos Vacas z Europejskiej Fundacji na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (Eurofound).

W rozmowie z The Brussels Times ekspert wyjaśnił, że belgijski wynik może być związany z połączeniem wysokiego ogólnego poziomu wynagrodzeń oraz rosnącego udziału osób pracujących w niepełnym wymiarze godzin. Czynniki te mogą tłumaczyć, dlaczego Belgia tak wyraźnie wyróżnia się w najnowszych danych na tle innych państw.

Unijna dyrektywa o godziwych wynagrodzeniach

Przyjęta w 2022 r. unijna dyrektywa w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych ma poprawić ich poziom oraz zwiększyć dostęp pracowników do ochrony płacowej. Jej celem jest wskazanie wartości uznawanej za sprawiedliwą i pozwalającą na godne życie. Jednym z najważniejszych kryteriów jest porównanie płacy minimalnej z medianą wynagrodzeń w danym państwie.

Według Eurostatu osiem krajów Unii Europejskiej osiągnęło lub przekroczyło zalecany w dyrektywie próg 60 procent. Państwa są zachęcane do dochodzenia do tego poziomu poprzez przepisy ustawowe albo negocjacje zbiorowe. Belgia opiera się na drugim z tych rozwiązań ze względu na szerokie stosowanie układów zbiorowych pracy w poszczególnych sektorach gospodarki, choć nie obejmują one wszystkich pracowników.

Skomplikowany belgijski system

W Belgii obowiązuje jeden z najwyższych poziomów płacy minimalnej w Europie, określany jako gwarantowany średni minimalny dochód miesięczny (GAMMI). Przy 38-godzinnym tygodniu pracy wynosi on obecnie 2 189,81 euro.

W ciągu dekady od 2016 r. płaca minimalna najszybciej rosła na Litwie, gdzie wzrost wyniósł 11,7 procent, w Rumunii – 11,6 procent, w Bułgarii – 11,2 procent, oraz w Polsce – 10,4 procent. Belgia zanotowała w tym okresie najniższy wzrost spośród porównywanych państw, wynoszący jedynie 3,8 procent.

GAMMI dotyczy jednak tylko trzech procent zatrudnionych. W sektorze publicznym stosuje się odrębne przepisy i ustawową płacę minimalną. Ponadto w wielu sektorach obowiązują osobne porozumienia płacowe, wynegocjowane w ramach rokowań zbiorowych. Według Eurofound przewidziane w nich stawki są średnio o 19 procent wyższe od GAMMI.

Carlos Vacas uważa ten element za mocną stronę belgijskiego systemu, ponieważ układy zbiorowe obejmują większość pracowników. – Związki zawodowe odchodzą od poziomów minimalnych i negocjują korzystniejsze porozumienia w poszczególnych sektorach – wskazuje. – Powinno to być dużym atutem Belgii, ponieważ zasięg rokowań zbiorowych jest wysoki, a sam system działa dobrze w porównaniu z innymi państwami.

Wyłączenia i krytyka związków zawodowych

Belgijski system jest jeszcze bardziej złożony ze względu na wyłączenie niektórych form zatrudnienia z zasad GAMMI. Dotyczy to między innymi flexi-jobów, których zakres stosowania stopniowo rozszerzano od czasu ich wprowadzenia.

Mimo wysokiej nominalnej płacy minimalnej analiza związku zawodowego FGTB/ABVV z 2024 r. wskazywała, że jej podwyżki nadal pozostają w tyle za wzrostem pozostałych wynagrodzeń. Autorzy badania zauważyli, że Belgia odbiega od tendencji międzynarodowej, ponieważ w innych krajach uprzemysłowionych płaca minimalna jest bardziej zbliżona do mediany wynagrodzeń. Zdaniem związkowców próby zmniejszenia tej różnicy podejmowano w latach 2021-2023. Eurofound zaznacza natomiast, że ostatnia realna podwyżka GAMMI nastąpiła w 2024 r.

Kolejna podwyżka GAMMI została wprowadzona w tym roku, a następna jest planowana na 2028 r. Ze względu na skomplikowaną konstrukcję belgijskiego systemu nie wiadomo jednak obecnie, czy zmiany te poprawią stosunek płacy minimalnej do mediany wynagrodzeń w Belgii.