Czternaście organizacji zaskarża zaostrzenie statusu współlokatora w systemie pomocy społecznej

We wtorek dwóch obywateli oraz czternaście organizacji społecznych wniosło skargę o unieważnienie rozporządzenia królewskiego, które zaostrza zasady przyznawania zasiłku integracyjnego (revenu d’intégration sociale, RIS) osobom mieszkającym z innymi osobami osiągającymi dochody. Wśród skarżących znalazły się m.in. Belgijska Sieć Walki z Ubóstwem (Réseau belge de lutte contre la pauvreté), Liga Rodzin (Ligue des familles), związki zawodowe, Chrześcijański Ruch Robotniczy (Mouvement ouvrier chrétien) oraz Liga Praw Człowieka (Ligue des Droits Humains), która koordynowała działania w tej sprawie. Organizacje podkreślają, że nowe przepisy mogą prowadzić do dyskryminacji oraz naruszać podstawowe prawa socjalne.

Na czym polega zmiana

Od 1 marca wysokość zasiłku integracyjnego dla osób mieszkających w gospodarstwie domowym, w którym występują inne dochody, może być obniżana na podstawie tych dochodów. Dotychczas uwzględniano jedynie środki finansowe osób najbliżej spokrewnionych z beneficjentem – współmałżonka, rodzica lub pełnoletniego dziecka – mieszkających pod tym samym adresem. Nowe przepisy rozszerzają ten zakres na wszystkich domowników. Co więcej, do obliczeń wliczane są również zasiłki rodzinne pobierane na pełnoletnie dziecko kontynuujące naukę. W praktyce oznacza to możliwość dalszego obniżenia świadczenia, którego maksymalna wysokość wynosi obecnie 894 euro.

Rozporządzenie zamiast ustawy

Jednym z kluczowych zarzutów jest sposób wprowadzenia zmian. Rząd zdecydował się na reformę poprzez rozporządzenie królewskie, pomijając procedurę parlamentarną. Z tego względu skarga została skierowana do Rady Stanu, a nie do Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem organizacji obowiązujące przepisy pozwalają rządowi określać zasady oceny zasobów przez CPAS/OCMW, ale nie dają mu uprawnień do zmiany samych warunków dostępu do prawa do integracji społecznej bez debaty parlamentarnej. Innymi słowy, ośrodki pomocy społecznej mogą uwzględniać określone dochody, lecz rząd nie powinien narzucać takiego obowiązku w drodze rozporządzenia.

Naruszenie zasady pomocniczości i standstill

Skarżący powołują się również na przepisy kodeksu cywilnego dotyczące obowiązku alimentacyjnego, który w pierwszej kolejności dotyczy rodziców i dzieci, a dopiero później innych członków rodziny. Nowe regulacje rozszerzają ten obowiązek jednocześnie na wszystkich domowników, co – zdaniem organizacji – stoi w sprzeczności z zasadą pomocniczości.

Dodatkowo przywoływana jest konstytucyjna zasada standstill, która zakazuje ograniczania praw socjalnych bez zapewnienia odpowiednich środków kompensacyjnych lub proporcjonalnego uzasadnienia. Rada Stanu, opiniując projekt rozporządzenia, uznała co prawda motywacje budżetowe rządu koalicji Arizona, jednak wskazała na brak szczegółowej analizy skutków społecznych reformy. Zwrócono także uwagę, że obowiązek dostarczania licznych dokumentów – takich jak odcinki wypłat czy wyciągi bankowe – może zniechęcać część osób do korzystania z przysługujących im praw.

Ryzyko dyskryminacji i naruszenie kompetencji regionów

Organizacje ostrzegają, że nowe przepisy mogą prowadzić do nierównego traktowania w praktyce. Jako przykład wskazują dwie osoby mieszkające z rodzicami i dziadkiem – w jednej sytuacji senior przeznacza całą emeryturę na leczenie, w drugiej ma możliwość wspierania finansowo domowników. Mimo to CPAS/OCMW potraktuje oba przypadki identycznie, ponieważ przepisy nie pozostawiają miejsca na indywidualną ocenę.

Podnoszona jest również kwestia dyskryminacji ze względu na płeć. Kobiety częściej znajdują się w sytuacji współlokatorów, a obniżenie świadczenia może zwiększyć ich zależność finansową od partnera. Organizacje zwracają też uwagę na możliwe naruszenie kompetencji regionów i wspólnot – zasiłki rodzinne, które należą do ich zakresu kompetencji, będą w praktyce pomniejszać federalny zasiłek integracyjny, co prowadzi do ich pośredniego ograniczenia przez decyzję rządu federalnego.