Zmiana dla samozatrudnionych w Belgii – od 2 października prostsza procedura zwolnienia ze składek

Od 2 października 2026 r. osoby prowadzące działalność na własny rachunek, które mają trudności z opłacaniem składek społecznych, składają wniosek o zwolnienie według uproszczonych zasad. INASTI/RSVZ, czyli krajowy zakład ubezpieczeń społecznych dla samozatrudnionych, wydaje obecnie od razu ostateczną i uzasadnioną decyzję. Eksperci przypominają jednak, że zwolnienie ze składek rzadko jest najlepszym rozwiązaniem i w większości przypadków warto najpierw rozważyć obniżenie składek albo plan spłaty.

Na czym polega uproszczenie

Dotychczas INASTI/RSVZ wysyłał najpierw propozycję decyzji, a osoba prowadząca działalność miała 12 dni roboczych na złożenie wniosku o wysłuchanie. Ten etap procedury został zniesiony.

W razie braku zgody z rozstrzygnięciem nadal można w ciągu miesiąca wnieść umotywowane odwołanie do komisji odwoławczej i poprosić o wysłuchanie. Celem zmiany jest uproszczenie oraz przyspieszenie całej procedury.

Dla samozatrudnionych reforma oznacza przede wszystkim większe znaczenie dobrze przygotowanego wniosku. INASTI/RSVZ przypomina, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, a wiele składanych dokumentów nadal jest niekompletnych albo niewystarczająco uzasadnionych.

Osoby prowadzące działalność tylko bardzo rzadko wykazują przejściowy charakter swoich problemów finansowych lub gospodarczych – zwraca uwagę instytut, podkreślając, że jest to jeden z kluczowych warunków uzyskania zwolnienia.

Kiedy zwolnienie nie jest rozwiązaniem

O zwolnienie można ubiegać się wtedy, gdy samozatrudniony przechodzi przejściowe trudności finansowe lub gospodarcze, które uniemożliwiają opłacenie składek. Jak wyjaśnia Vincent De Ridder, ekspert kasy ubezpieczeń społecznych Xerius, trudności muszą mieć przy tym charakter zawodowy.

Dobrym przykładem może być sklep, który nagle ucierpiał z powodu dużych robót drogowych prowadzonych przy jego ulicy. Wymiana rur, przebudowa torowiska tramwajowego czy układanie światłowodu mogą ograniczać klientom dostęp do punktu oraz utrudniać dostawy. Problem jest w takim przypadku poważny, ale bezpośrednio wiąże się z działalnością i ma ograniczony czas trwania.

Inaczej wygląda sytuacja przedsiębiorstw znajdujących się w trwałych kłopotach.

Jeśli przedsiębiorstwo traci pieniądze albo od dwóch lat nie przynosi zysków, wniosek o zwolnienie niczego nie rozwiąże – ostrzega ekspert Xerius.

Do tej kategorii nie należą również trudności o charakterze wyłącznie osobistym, takie jak rozwód czy przeprowadzka.

Nie zawsze dobrym powodem do szybkiego wystąpienia o zwolnienie jest także choroba. Xerius przypomina, że samozatrudniony, który ze względów zdrowotnych musi czasowo przerwać działalność, może pod pewnymi warunkami wystąpić o zrównanie okresu z tytułu choroby. Pozwala ono zachować część praw socjalnych bez konieczności opłacania składek za dany okres.

Najpierw obniżenie składek

Pierwszym krokiem przy spadku dochodów nie powinno więc być automatyczne wnioskowanie o całkowite zwolnienie z płatności.

Niemal w każdym przypadku lepiej wystąpić o obniżenie – ocenia Vincent De Ridder.

Tymczasowa redukcja składek jest zresztą przedstawiana jako warunek wstępny do późniejszego złożenia wniosku o zwolnienie.

Korzyść takiego rozwiązania jest istotna: samozatrudniony nadal opłaca składki i co do zasady zachowuje możliwość budowania swoich praw socjalnych. Trzeba jednak prawidłowo oszacować przyszłe dochody. Jeśli okażą się one wyższe od prognoz, składki mogą zostać obniżone zbyt mocno, a różnicę trzeba będzie później wyrównać.

Przejściowy spadek dochodów nie oznacza zatem automatycznie, że najlepszym rozwiązaniem jest zwolnienie ze składek. Najpierw należy sprawdzić, czy ich obniżenie pozwoli przetrwać trudniejszy okres. Gdy problem dotyczy przede wszystkim płynności finansowej, INASTI/RSVZ radzi skontaktować się ze swoją kasą ubezpieczeń społecznych i wspólnie poszukać odpowiedniego rozwiązania, na przykład planu spłaty.

Oszczędność dziś, koszt w przyszłości

Doraźna korzyść ze zwolnienia jest oczywista: składek objętych decyzją nie trzeba płacić. Nie pozostaje to jednak bez konsekwencji.

Najważniejszy koszt dotyczy emerytury, ponieważ kwartały objęte zwolnieniem nie są uwzględniane przy jej obliczaniu. Jak podaje INASTI/RSVZ, jeśli sytuacja finansowa później się poprawi, samozatrudniony może opłacić te składki i odzyskać odpowiadające im uprawnienia emerytalne. Ma na to pięć lat.

Istnieje także mniej znana konsekwencja podatkowa. Zwolnienie uniemożliwia odliczenie w danym roku składek wpłaconych na dodatkową emeryturę dla samozatrudnionych PLCI/VAPZ. Pozostałe prawa socjalne, w tym ubezpieczenie zdrowotne i zwrot kosztów opieki medycznej, pozostają zagwarantowane.

Zwolnienie ze składek należy więc traktować jako mechanizm bezpieczeństwa w przejściowo trudnej sytuacji, a nie jako sposób na trwałe obniżenie obciążeń społecznych.

Wnioski nie są rozpatrywane automatycznie

Statystyki pokazują, że pozytywna decyzja nie jest regułą. W 2025 r. INASTI/RSVZ otrzymał 11 264 wnioski. Spośród wydanych rozstrzygnięć 2 379 zakończyło się pełną akceptacją, 5 089 decyzją mieszaną, czyli częściowym uwzględnieniem wniosku, a 3 551 odrzucono. Do końca września 2026 r. zarejestrowano już 10 455 wniosków.

Xerius zwraca uwagę na trzy podstawowe kwestie zwiększające szanse na pozytywne rozpatrzenie sprawy: poprawne wypełnienie formularza, dotrzymanie terminów oraz odpowiednio szybkie działanie. INASTI/RSVZ dodaje, że kluczowe jest jasne opisanie sytuacji i udowodnienie, że trudności mają charakter przejściowy.

W razie wątpliwości lub pytań przedsiębiorca nie powinien wahać się przed kontaktem ze swoją kasą ubezpieczeń społecznych – radzi Vincent De Ridder.

Problem z płynnością finansową nie musi prowadzić do zwolnienia ze składek. W zależności od przyczyny i przewidywanego czasu trwania trudności obniżenie składek, plan spłaty albo inny dostępny mechanizm mogą pozwolić uniknąć niepotrzebnej utraty części praw socjalnych.