Belgijski Trybunał Konstytucyjny uznał, że wyłączenie m.in. obowiązkowej służby wojskowej z obliczeń dni przepracowanych na potrzeby emerytury minimalnej ma charakter dyskryminacyjny. Wyrok ogłoszony w czwartek częściowo unieważnia przepisy reformy emerytalnej przyjętej w 2024 r. z inicjatywy ówczesnej minister ds. emerytur Karine Lalieux (PS), za kadencji poprzedniego rządu. Zdaniem Trybunału pominięcie części okresów równoważnych przy ustalaniu liczby dni faktycznie przepracowanych narusza konstytucyjną zasadę równości oraz zakaz dyskryminacji.
Skarga organizacji społecznych i związków zawodowych
Wniosek o stwierdzenie nieważności zakwestionowanych przepisów złożyło pięć organizacji pozarządowych działających na rzecz walki z ubóstwem oraz ochrony praw kobiet i seniorów, a także trzy największe centrale związkowe w Belgii. Skarżący podważyli zaostrzone kryteria dostępu do emerytury minimalnej, wprowadzone w ramach reformy systemu emerytalnego. Sprawa rozpatrywana przez Trybunał nie dotyczy jednak nowej reformy przygotowywanej obecnie przez koalicję Arizona pod kierownictwem ministra ds. emerytur Jana Jambona (N-VA).
Wyższe świadczenie, ale trudniejszy dostęp
Za rządów poprzedniej koalicji znacząco podniesiono kwotę emerytury minimalnej. Jednocześnie wprowadzono jednak surowsze warunki jej uzyskania. Od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje dodatkowy wymóg – konieczność wykazania co najmniej 20 lat tak zwanej efektywnej aktywności zawodowej. Wnioskodawcy domagali się uchylenia tego kryterium, wskazując, że w praktyce szczególnie dotyka ono kobiet. W ich ocenie nowe regulacje naruszają konstytucyjną zasadę równego traktowania oraz klauzulę standstill, która zakazuje ustawodawcy istotnego obniżania poziomu ochrony prawnej bez racjonalnego uzasadnienia.
Trybunał uchylił jeden z przepisów ustawy
Trybunał Konstytucyjny nie podzielił większości argumentów przedstawionych przez skarżących i oddalił znaczną część ich zarzutów. W wydanym orzeczeniu uchylił jednak jeden z ustępów ustawy z 2024 r. Przepis ten wyłączał z katalogu okresów uznawanych za równoważne z dniami faktycznie przepracowanymi – przy ustalaniu prawa do gwarantowanej emerytury minimalnej – między innymi dni obowiązkowej służby wojskowej w armii belgijskiej, dni lokautu, okresy pełnienia funkcji sędziego społecznego, dni tymczasowego aresztowania w przypadku osób, wobec których nie zapadł wyrok skazujący, a także okresy oddelegowania związkowego.
Jednocześnie ustawa przewidywała, że inne okresy braku aktywności zawodowej, takie jak przerwa w karierze związana z opieką nad bliskimi, są traktowane na równi z dniami efektywnej pracy. W ocenie Trybunału takie zróżnicowanie poszczególnych kategorii okresów równoważnych narusza konstytucyjną zasadę równości i niedyskryminacji. Wyrok oznacza, że ustawodawca będzie musiał zmienić przepisy w taki sposób, aby wskazane okresy były uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury minimalnej na takich samych zasadach jak inne okresy zaliczane do stażu pracy.
