Organizacja pozarządowa Transparency International (TI), zajmująca się monitorowaniem i zwalczaniem korupcji na świecie, opublikowała we wtorek coroczny raport prezentujący indeks percepcji korupcji za 2025 r. Z siedziby w Berlinie TI alarmuje, że w demokracjach na całym świecie widoczny jest wyraźny regres w zakresie przejrzystości i uczciwości życia publicznego. Stany Zjednoczone odnotowały najgorszy wynik w historii badania, a globalna średnia spadła do najniższego poziomu od ponad dziesięciu lat. Belgia uplasowała się na 21. miejscu w rankingu obejmującym 180 państw.
Wynik Belgii stabilny, ale długoterminowo spadkowy
Indeks Transparency International ocenia poziom postrzeganej korupcji w sektorze publicznym w skali od 0 punktów, oznaczających bardzo wysoki poziom korupcji, do 100 punktów, wskazujących na bardzo wysoki poziom uczciwości. Oceny opierają się na analizach ekspertów oraz opiniach liderów biznesu. Belgia uzyskała w tegorocznym zestawieniu 69 punktów na 100, czyli dokładnie tyle samo co w 2024 r. Jednocześnie raport pokazuje wyraźny trend spadkowy w dłuższej perspektywie – jeszcze dziesięć lat temu kraj ten osiągał wynik 79 punktów.
Najgorszy wynik USA w historii rankingu
Szczególną uwagę Transparency International zwraca na sytuację w Stanach Zjednoczonych, które zanotowały spadek z 65 do 64 punktów. Dla porównania, w 2015 r. USA uzyskiwały jeszcze 76 punktów. Organizacja wskazuje na działania, które – jak podkreśla – „uderzają w niezależne głosy i zagrażają niezawisłości sądownictwa”. Od powrotu Donalda Trumpa do władzy w styczniu 2025 r. prezydent ma wywierać rosnącą presję na liczne instytucje, od środowisk akademickich po Rezerwę Federalną. Przewodniczący Fed Jerome Powell znalazł się pod dochodzeniem Departamentu Sprawiedliwości po tym, jak sprzeciwił się naciskom na obniżenie stóp procentowych.
Transparency International skrytykowała również „tymczasowe zamrożenie i złagodzenie egzekwowania” amerykańskiej ustawy o zagranicznych praktykach korupcyjnych, uznając to za sygnał tolerowania nieuczciwych praktyk biznesowych. Organizacja ocenia także, że znaczące cięcia w amerykańskiej pomocy zagranicznej „osłabiły globalne wysiłki na rzecz walki z korupcją”.
Spadki także w Wielkiej Brytanii i Francji
Negatywne tendencje widoczne są również w innych dużych demokracjach zachodnich. Wielka Brytania i Francja, mimo relatywnie wysokich pozycji w rankingu, także odnotowały pogorszenie wyników. Transparency International wiąże to z osłabieniem niezależnych mechanizmów kontroli oraz brakiem skutecznych regulacji prawnych i realnych sankcji.
W odniesieniu do Francji raport przywołuje skazanie byłego prezydenta Nicolasa Sarkozy’ego jako „rzadki europejski przykład pociągnięcia do odpowiedzialności na najwyższym szczeblu za naruszenia zasad uczciwości politycznej”. Sarkozy został pod koniec września skazany na pięć lat więzienia za udział w zorganizowanej grupie przestępczej, a w październiku trafił do zakładu karnego. Został zwolniony 10 listopada po trzech tygodniach pozbawienia wolności, co uznano za bezprecedensowe zdarzenie w historii V Republiki Francuskiej.
Bułgaria i Węgry najsłabsze w Unii Europejskiej
Światowa średnia indeksu percepcji korupcji wyniosła zaledwie 42 punkty, co stanowi najniższy wynik od ponad dekady. Raport podkreśla, że „zdecydowana większość państw nie radzi sobie z ograniczaniem korupcji”, a 122 z 180 badanych krajów uzyskały noty poniżej 50 punktów.
Wśród państw Unii Europejskiej najsłabiej wypadły Bułgaria i Węgry, które zdobyły po 40 punktów. W przypadku Węgier Transparency International stwierdza, że rząd premiera Viktora Orbána, sprawującego władzę od 2010 r. i przygotowującego się do trudnej walki o reelekcję w kwietniu, „systematycznie osłabiał praworządność, przestrzeń obywatelską oraz integralność wyborczą przez ponad dziesięć lat”. Zdaniem organizacji umożliwiło to „bezkarną defraudację miliardów euro, w tym środków unijnych, oraz ich transfer do kręgu popleczników poprzez nieuczciwe zamówienia publiczne”.
Transparency International krytykuje również Unię Europejską, zarzucając jej, że „stała z założonymi rękami” wobec demontażu demokratycznych zabezpieczeń w części państw członkowskich, zamiast sięgać po „silne instrumenty, jakimi dysponuje w obszarze praworządności”.
Dania liderem rankingu, Ukraina z zauważalnymi postępami
Po raz ósmy z rzędu najlepiej ocenionym państwem na świecie została Dania, która uzyskała 89 punktów. Wśród pozytywnych przykładów raport wskazuje Ukrainę, która mimo nadal niskiego wyniku na poziomie 36 punktów znalazła się w gronie krajów z najbardziej wyraźnym postępem. Rząd prezydenta Wołodymyra Zełenskiego musiał mierzyć się z silnym sprzeciwem społecznym po ujawnieniu zarzutów korupcyjnych wobec osób z jego otoczenia. Według Transparency International fakt, że takie afery wychodzą na jaw, świadczy o tym, iż „nowa architektura antykorupcyjna Ukrainy przynosi rezultaty”. Raport podkreśla także rolę społeczeństwa obywatelskiego, którego mobilizacja doprowadziła do rezygnacji z projektu ograniczającego niezależność instytucji antykorupcyjnych.
