Flamandzki Instytut Badań Technologicznych (VITO) przeprowadził szeroko zakrojone badanie dotyczące wpływu zmian klimatycznych oraz stresu cieplnego na miasta na całym świecie. Analizie poddano łącznie 142 aglomeracje, w tym flamandzkie miasta Antwerpia i Gandawa. Zebrane dane pozwalają nakreślić możliwe scenariusze rozwoju sytuacji klimatycznej do 2100 r., w oparciu o trzy różne warianty prognostyczne. Wyniki wskazują na niepokojący wzrost liczby dni z ekstremalnie wysokimi temperaturami oraz na wyraźne zróżnicowanie ryzyka cieplnego w obrębie poszczególnych miast.
Dotychczasowy deficyt szczegółowych danych miejskich
Choć prognozy wzrostu liczby dni upałów nie są zaskoczeniem, samo zgromadzenie tak szczegółowego zasobu danych ma kluczowe znaczenie dla skutecznego planowania działań adaptacyjnych. Niels Souverijns, badacz z VITO, podkreśla, że do tej pory istniała istotna luka w dostępie do precyzyjnych informacji odnoszących się do konkretnych obszarów miejskich.
„Brak takich danych utrudniał wdrażanie skutecznych środków zaradczych i ograniczał zdolność miast do przystosowania się do zmieniających się warunków klimatycznych” – wyjaśnia naukowiec. Jak dodaje, problem ten wciąż jest widoczny w praktyce urbanistycznej. „Wiele placów nadal projektuje się i realizuje bez odpowiedniego uwzględnienia zieleni. Trzeba więc stale zwracać na to uwagę” – zaznacza Souverijns.
Znaczące różnice ryzyka w obrębie jednego miasta
Jednym z najważniejszych wniosków badania jest nierównomierny rozkład ryzyka ekstremalnych temperatur w granicach tej samej aglomeracji. Na przykładzie Gandawy i Antwerpii widać wyraźnie, że warunki termiczne mogą się znacząco różnić między poszczególnymi dzielnicami i obszarami podmiejskimi.
Przedmieścia, takie jak De Pinte położone na południe od Gandawy, charakteryzują się zazwyczaj niższymi temperaturami niż dzielnice położone bliżej centrum, na przykład Sint-Amandsberg w sąsiedztwie śródmieścia. Z kolei w porcie w Antwerpii oraz wzdłuż obwodnicy miasta podczas fal upałów notuje się wyraźnie wyższe temperatury, co wynika z dominacji betonowej infrastruktury i rozległych powierzchni utwardzonych.
Praktyczne zastosowanie w planowaniu miejskim
„Naszym celem jest dosłowne zmapowanie najbardziej narażonych obszarów w miastach, aby wesprzeć burmistrzów i decydentów w podejmowaniu trafnych decyzji” – wyjaśnia Souverijns, wskazując na praktyczny wymiar projektu.
Jako przykład zastosowania danych badacz podaje lokalizację domów opieki dla osób starszych. „Czy nie byłoby rozsądne, aby takie placówki znajdowały się w obszarach bogatych w zieleń? W praktyce często tak nie jest” – zauważa przedstawiciel VITO. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ osoby starsze należą do grup najbardziej narażonych na skutki ekstremalnych temperatur.
Prognozy na przyszłość – trzy możliwe scenariusze
Obecnie Gandawa i Antwerpia doświadczają średnio około czterech dni fal upałów rocznie. Według prognoz sytuacja ta może jednak ulec znacznemu pogorszeniu. W najbardziej pesymistycznym scenariuszu liczba dni z falami upałów może wzrosnąć nawet do 50 w ciągu roku. W wariancie bardziej optymistycznym, zakładającym skuteczne ograniczanie zmian klimatycznych, liczba takich dni powinna w przyszłości pozostać poniżej 20 rocznie.
Globalny wymiar problemu stresu cieplnego
Badacz z VITO podkreśla, że stres cieplny staje się coraz poważniejszym zagrożeniem dla zdrowia publicznego w skali globalnej. „Odpowiada on za około 500 000 dodatkowych zgonów rocznie na całym świecie” – alarmuje Souverijns. Dane te pokazują, że problem wykracza daleko poza Flandrię i Belgię, czyniąc adaptację do zmian klimatycznych jednym z kluczowych wyzwań współczesnych miast.
