Reforma belgijskiego systemu zasiłków dla bezrobotnych coraz mocniej uderza w osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny. Rząd zapowiada wprowadzenie rozwiązań przejściowych, jednak Partia Socjalistyczna domaga się natychmiastowego zawieszenia ograniczeń w prawie do świadczeń dla opiekunów bliskich. W czwartek 29 stycznia 2026 r. posłowie socjalistyczni debatowali w Izbie Reprezentantów nad projektem ustawy, który miałby zabezpieczyć tę szczególnie narażoną grupę przed utratą dochodów.
Apel o pilne działania przed kolejnymi wykluczeniami
Posłanka Caroline Désir z PS nie ukrywała zaskoczenia podejściem rządu do problemu. Podkreśliła, że socjaliści od miesięcy alarmują ministra pracy Davida Clarinvala o dramatycznej sytuacji opiekunów bliskich. Partie koalicyjne MR i Les Engagés deklarują dziś wolę stworzenia odpowiedniego statusu prawnego dla tej grupy, jednak zdaniem opozycji reakcja ta następuje zbyt późno.
Pierwsze przypadki wykluczenia z systemu zasiłków już miały miejsce, a kolejne fale spodziewane są w marcu i kwietniu. Socjaliści apelują o natychmiastowe działania, wskazując, że tysiące osób opiekujących się niepełnosprawnymi bliskimi może w najbliższych tygodniach stracić regularne dochody lub zostać zmuszonych do korzystania z minimalnej pomocy oferowanej przez CPAS/OCMW. Propozycja PS zakłada wprowadzenie wyjątku od czasowego ograniczenia prawa do zasiłków dla bezrobotnych, który obejmowałby wyłącznie opiekunów bliskich.
Ograniczenia obecnych rozwiązań
W środowy wieczór minister Clarinval bronił w programie QR: le Débat na antenie RTBF stanowiska, zgodnie z którym opiekunowie bliskich mogą przedłużyć swój status o kolejny rok. Te deklaracje spotkały się z ostrą krytyką ze strony organizacji społecznych. Madeleine Guyot, dyrektorka generalna Ligi Rodzin, zaprzeczyła istnieniu jasnego i funkcjonalnego statusu prawnego dla opiekunów.
W praktyce obowiązuje jedynie tymczasowe zwolnienie z obowiązku poszukiwania pracy przewidziane przez ONEm, które jest tak źle dostosowane do realiów, że korzysta z niego mniej niż 50 osób w całej Belgii. Mechanizm ten nie obejmuje m.in. opiekunów współmałżonka lub rodzica z niepełnosprawnością. Dodatkowo stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki musi wynosić co najmniej 66 procent.
Najpoważniejszym problemem pozostaje jednak drastyczny spadek dochodów. Osoby objęte zwolnieniem otrzymują około 390 euro miesięcznie zamiast pełnego zasiłku dla bezrobotnych. W praktyce oznacza to zmniejszenie dochodów o połowę, a w niektórych przypadkach nawet pięciokrotnie.
Samotni rodzice w najtrudniejszej sytuacji
Szczególnie dotkliwie skutki obecnych przepisów odczuwają samotni rodzice. Zastosowanie się do zaleceń ministra i skorzystanie ze zwolnienia oznaczałoby dla nich utratę nawet 1 386 euro miesięcznie w porównaniu do kwoty, jaką otrzymaliby po wykluczeniu z systemu zasiłków i przejściu na wsparcie CPAS/OCMW.
Liga Rodzin postuluje stworzenie jednolitego i realnego statusu dla wszystkich opiekunów bliskich, który nie wiązałby się z utratą dochodów ani dodatkowymi obciążeniami administracyjnymi. Do czasu wdrożenia kompleksowych rozwiązań organizacje społeczne domagają się przynajmniej ochrony opiekunów przed wykluczeniem z systemu zasiłków.
Zapowiedź dodatkowych środków finansowych
Ze strony Les Engagés federalne posłanki złożyły projekt rezolucji dotyczący prawnego uznania statusu opiekuna bliskiego. Audrey Jacquiez, rzeczniczka wicepremiera Maxime’a Prévota, poinformowała, że partia oczekuje konkretnych propozycji od ministra Clarinvala, które następnie trafią pod obrady rządu.
Podczas ostatnich negocjacji budżetowych Maxime Prévot wynegocjował dodatkowe środki przeznaczone na wsparcie opiekunów bliskich: 1 milion euro na lata 2026 i 2027 oraz 1,48 miliona euro rocznie w kolejnych latach. Fundusze te mają umożliwić wprowadzenie bardziej elastycznych form urlopów opiekuńczych oraz poprawę opieki zdrowotnej dla samych opiekunów, ze szczególnym uwzględnieniem ich zdrowia psychicznego. Za przygotowanie szczegółowych rozwiązań odpowiadają ministrowie David Clarinval i Frank Vandenbroucke.
Gorąca debata parlamentarna
Czwartkowa sesja pytań do ministra pracy w Izbie Reprezentantów przebiegała w napiętej atmosferze. Posłanka Sarah Schlitz z Ecolo zarzuciła rządowi brak przewidywania skutków reformy, stwierdzając, że działania podjęto w złej kolejności. Zwróciła uwagę na poważne konsekwencje społeczne i brak gwarancji dla grup, które powinny podlegać szczególnej ochronie.
Caroline Désir przypomniała, że już na początku lutego konkretne osoby mogą pozostać bez środków do życia i ponownie zaapelowała o pilne wprowadzenie środków przejściowych. Minister Clarinval zapewniał z kolei o swoim zaangażowaniu i podkreślał kluczową rolę opiekunów bliskich w społeczeństwie. Przypomniał, że od 2015 r. istnieje możliwość zwolnienia bezrobotnych opiekunów z obowiązku poszukiwania pracy, a reforma przewiduje utrzymanie prawa do zasiłków pod warunkiem, że zwolnienie trwa co najmniej sześć miesięcy, oraz możliwość przedłużenia świadczeń łącznie do dwunastu miesięcy.
Minister przyznał jednocześnie, że obecne kwoty wypłacane w ramach zwolnienia są zdecydowanie zbyt niskie i określił ten stan jako spuściznę dawnych rozwiązań. Zapewnił, że rząd analizuje różne scenariusze wzmocnienia statusu opiekunów i zapowiedział przedstawienie konkretnych inicjatyw w niedalekiej przyszłości.
Opozycja uznała te deklaracje za niewystarczające. Zdaniem Caroline Désir zapowiadane rozwiązania pojawią się zbyt późno i nie obejmą wszystkich opiekunów bliskich, którzy już w najbliższych tygodniach mogą zostać pozbawieni środków do życia.
