Krajowy Urząd Zabezpieczeń Społecznych (ONSS) nasilił działania mające na celu wykrywanie nadużyć w systemie zabezpieczeń społecznych. W poniedziałek wieczorem 36 inspektorów przeprowadziło szeroko zakrojoną akcję kontrolną w czterech lokalizacjach na terenie regionu stołecznego Brukseli. Jednym z kontrolowanych miejsc było przedsiębiorstwo sprzątające obsługujące infrastrukturę STIB/MIVB. Zespół RTL Info jako jedyne medium uzyskał możliwość towarzyszenia inspektorom podczas kontroli. Celem działań była weryfikacja legalności zatrudnienia oraz sprawdzenie, czy przestrzegane są obowiązujące przepisy prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. W jednej z lokalizacji przesłuchano osiem osób.
Elektroniczne zgłoszenia czasu pracy kluczowym narzędziem kontroli
Wybór kontrolowanych punktów nie był przypadkowy. Od września 2024 r. ONSS wprowadził w sektorze sprzątania obowiązkowy system elektronicznego rejestrowania czasu pracy „Check in and out at work”. Nakłada on na pracowników branży cleaning obowiązek codziennego zgłaszania rozpoczęcia i zakończenia pracy w formie elektronicznej.
Jak wyjaśnia Jona Ceuppens, szef inspektoratu ONSS, analiza danych z systemu pozwala z bardzo dużą dokładnością wskazać miejsca, w których może dochodzić do naruszeń prawa. Elektroniczna rejestracja pracy za pośrednictwem dedykowanej aplikacji zwiększa przejrzystość w branży i stanowi istotne wsparcie w zwalczaniu oszustw socjalnych, umożliwiając inspektorom szybkie typowanie firm i pracowników działających poza systemem.
Operacja poprzedzona wielomiesięczną analizą
Poniedziałkowa akcja była zwieńczeniem szczegółowego dochodzenia wewnętrznego prowadzonego przez ONSS. Zanim inspektorzy pojawili się w terenie, przeanalizowano liczne dane oraz przeprowadzono przesłuchania. Celem było ustalenie, kto faktycznie zarządza kontrolowanym przedsiębiorstwem sprzątającym, sprawdzenie ewentualnych powiązań z przestępczością zorganizowaną oraz weryfikacja, czy wszyscy pracownicy są prawidłowo zgłoszeni do systemu ubezpieczeń społecznych.
Firma świadcząca usługi dla STIB/MIVB znajdowała się już wcześniej w polu zainteresowania urzędu. Jak podkreśla Ceuppens, była to kontrola starannie przygotowana. Analitycy ONSS wykorzystali wszystkie dostępne informacje z baz danych, a także materiały przekazane przez organy wymiaru sprawiedliwości. Na tej podstawie zdecydowano o przeprowadzeniu kontroli właśnie w tej lokalizacji.
Procedura kontroli i przesłuchania pracowników
Krótko po rozpoczęciu akcji inspektorzy przystąpili do przesłuchań ośmiu pracowników obecnych na miejscu pracy. Kontrola przebiega według ściśle określonego schematu. Najpierw wszystkie osoby są gromadzone w jednym miejscu, a następnie proszone o okazanie dokumentów tożsamości. Dane te są sprawdzane w systemach informatycznych ONSS, aby potwierdzić ich status zatrudnienia.
Kolejnym etapem są indywidualne, szczegółowe przesłuchania, których celem jest pełne ustalenie sytuacji zawodowej każdej osoby. Dopiero po zakończeniu całej procedury możliwe jest jednoznaczne stwierdzenie, czy zatrudnienie jest legalne, czy doszło do naruszeń oraz jakiego rodzaju są ewentualne wykroczenia.
Najczęstsze nieprawidłowości w sektorze sprzątania
Podczas tego typu operacji inspektorzy najczęściej wykrywają przypadki pracy nierejestrowanej, czyli tzw. pracy na czarno, a także zatrudnienia opartego na fałszywych statusach. Jak zaznacza Ceuppens, w kontrolach ukierunkowanych regularnie trafia się na osoby pracujące nielegalnie. ONSS koncentruje swoje działania tam, gdzie wcześniej pojawiły się sygnały o nieprawidłowościach, ponieważ kontrole w firmach działających zgodnie z przepisami nie przynoszą efektów.
Jednocześnie szef inspektoratu podkreśla, że zdarzają się kontrole, które nie ujawniają żadnych naruszeń. Równie ważne są jednak kontrole losowe, które pełnią funkcję prewencyjną i mają zniechęcać do prób omijania prawa.
Minister zapowiada intensyfikację kontroli
Rob Beenders, minister odpowiedzialny za walkę z oszustwami socjalnymi, wskazuje, że tego rodzaju kontrole należą do jego najważniejszych priorytetów. Dzięki zwalczaniu nadużyć w systemie zabezpieczeń społecznych do budżetu państwa wraca co roku około 400 milionów euro. Minister podkreśla jednak, że rzeczywista skala problemu może być znacznie większa, dlatego zapowiada dalsze zwiększenie liczby kontroli w najbliższym czasie.
Ochrona pracowników równie ważna jak finanse publiczne
Zdaniem Beendersa działania kontrolne nie służą wyłącznie odzyskiwaniu środków finansowych. Równie istotne jest zapewnienie, że pracodawcy przestrzegają przepisów dotyczących bezpieczeństwa i ubezpieczeń. W przypadku firm działających poza prawem, ewentualny wypadek przy pracy może mieć poważne konsekwencje dla zatrudnionych osób.
Plan walki z oszustwami socjalnymi na lata 2025–2026 już przynosi efekty. W ciągu pierwszych trzech kwartałów 2025 r. odzyskano 280 milionów euro. Ostateczne wyniki poniedziałkowej kontroli w firmie obsługującej STIB/MIVB oraz informacje o legalności zatrudnienia kontrolowanych pracowników miały zostać podane we wtorek rano.
