Dlaczego coraz więcej Włochów przyjmuje obywatelstwo belgijskie

Choć Włosi już posiadają paszport Unii Europejskiej, w 2024 r. aż 11 289 obywateli Włoch przyjęło dodatkowo obywatelstwo innego państwa UE – o 72 procent więcej niż dziesięć lat wcześniej. Obywatelstwo belgijskie jest wśród nich drugim najpopularniejszym wyborem, zaraz po niemieckim. Powody takiej decyzji są bardzo różne – od osobistych i rodzinnych, przez względy praktyczne, aż po sytuacje będące wynikiem zwykłego zbiegu okoliczności.

Nowy trend wśród włoskich migrantów

Belgia jest krajem, w którym Włochom stosunkowo łatwo się osiedlić. Sprzyja temu liczna włoska społeczność, budowana przez kolejne pokolenia migrantów, którzy rozpoczynali tutaj nowe życie po obu wojnach światowych oraz w okresie wieloletniego rozwoju górnictwa. Mimo tej długiej historii migracji między oboma krajami dane europejskiego urzędu statystycznego Eurostat wskazują na nowe zjawisko – włoscy migranci coraz częściej decydują się na przyjęcie obywatelstwa belgijskiego.

To dość nowy trend – mówi Marco Martiniello, profesor socjologii na Uniwersytecie w Liège. – Częściowo wyjaśnia go to, że w 2006 r. Belgia uznała podwójne obywatelstwo, więc można zostać Belgiem, nie tracąc obywatelstwa włoskiego.

Od skradzionego portfela po kolejki w ambasadzie

Tak było w przypadku Ivana, który przeprowadził się do Belgii w 2012 r. jako 22-latek i właśnie tutaj spędził całe swoje życie zawodowe.

Teraz, po 14 latach, czuję się Belgiem, choć oczywiście bardziej czuję się Włochem – mówi.

Ivan zdecydował się uzyskać belgijskie obywatelstwo, choć przyznaje, że w praktyce nie zmieniło to jego codziennego życia.

Nigdy nie wiadomo, co się wydarzy. Jestem tu od tak dawna, że pomyślałem sobie: dlaczego nie?

W przypadku 24-letniej Desiree, która przeprowadziła się do Belgii z rodziną 11 lat temu, o decyzji podjętej w 2022 r. przesądził przypadek.

Ukradziono mi portfel, a w nim był mój włoski dowód osobisty – opowiada.

Przed zbliżającym się urlopem skontaktowała się z włoską ambasadą, aby dowiedzieć się, jak uzyskać nowy dokument. Szybko jednak zorientowała się, że szybciej otrzyma obywatelstwo belgijskie, niż doczeka się wydania nowego włoskiego dowodu osobistego.

Chęć uniknięcia wizyt we włoskiej ambasadzie wskazuje również Virginia, której imię zostało zmienione. Przyjechała do Belgii na studia 15 lat temu, a następnie została tutaj i założyła rodzinę. Kiedy musiała odnowić paszport, jako obywatelka Belgii mogła załatwić sprawę w „kilka tygodni”, podczas gdy na wizytę dotyczącą paszportu we włoskim konsulacie trzeba było czekać pół roku.

Także 34-letnia Serena jako dodatkowy powód przyjęcia obywatelstwa belgijskiego wskazuje zawodny system umawiania wizyt we włoskiej ambasadzie, który określa jako „coś w rodzaju loterii”. Przyjechała do Belgii na studia doktoranckie i zastała ją tutaj pandemia Covid-19. Zanim pandemia dobiegła końca, poznała partnera i wspólnie zdecydowali się pozostać w Belgii.

Belgia jako miejsce do dalszego życia

Poza względami praktycznymi część Włochów decyduje się na belgijskie obywatelstwo, ponieważ nie wyobraża sobie powrotu do kraju pochodzenia.

Wiele osób uważa, że Włochy nie są już miejscem, w którym mogą być sobą – czy to artyści, osoby ze społeczności LGBTQ+, czy kobiety – mówi Martiniello, współautor opublikowanej w 2017 r. pracy dotyczącej nowej fali włoskiej migracji do Belgii.

Włoskie społeczeństwo wydaje się zbyt ciasne, zbyt zamknięte, może zbyt nieliberalne w porównaniu z takim krajem jak Belgia – zauważa.

Jak dodaje, wielu Włochów ma poczucie, że ich ojczyzna nie rozwija się „w pozytywnym kierunku”, jeśli chodzi o możliwości budowania kariery oraz życia.

Tak było w przypadku Sary, która w 2019 r., mając 21 lat, przeprowadziła się do Belgii. Zawsze chciała zostać położną, ale z powodu obowiązujących we Włoszech limitów przyjęć nie dostała się na wymarzony kierunek. Zdecydowała się więc na studia w Belgii i po ich ukończeniu pozostała w kraju.

Teraz mój belgijski dyplom jest uznawany we Włoszech – mówi.

Na początku 2026 r. Sara złożyła wniosek o obywatelstwo belgijskie. Procedura nadal trwa.

Zmiany w prawie jako impuls

Dla Mattea, którego imię również zostało zmienione, bezpośrednim impulsem do uzyskania belgijskiego obywatelstwa była zmiana przepisów, która mogłaby narazić go na odpowiedzialność karną we Włoszech. Po przeprowadzce do Belgii w 2016 r. szybko ułożył sobie życie w Brukseli – pracował, płacił podatki, a nawet kupił nieruchomość. Rozpoczął też procedurę uzyskania belgijskiego obywatelstwa, ale później ją przerwał, ponieważ uznał, że wtedy „nie było to priorytetem”.

Sytuacja zmieniła się, gdy postanowił założyć rodzinę.

Jestem samotnym ojcem, a mój syn urodził się dzięki macierzyństwu zastępczemu – mówi.

Choć w wielu krajach europejskich macierzyństwo zastępcze jest zakazane albo mocno ograniczone, rodzice mogą skorzystać z niego w państwie, w którym jest ono legalne, a następnie zarejestrować dziecko w Europie. Z takiego rozwiązania skorzystał Matteo.

W 2024 r. rząd Włoch pod przewodnictwem Giorgii Meloni przyjął jednak ustawę penalizującą tzw. turystykę surogacyjną i zakazującą obywatelom Włoch wyjazdów za granicę w celu posiadania dziecka dzięki macierzyństwu zastępczemu.

Nawet jeśli nie mieszkają we Włoszech, ale są Włochami, są winni – wyjaśnia Matteo.

Dlatego zdecydował się przyjąć obywatelstwo belgijskie, aby chronić siebie oraz zapewnić takie samo obywatelstwo swojemu synowi, który nie mógłby otrzymać obywatelstwa włoskiego.

Kiedy przywiozłem syna do Belgii, nie miałem żadnego problemu z zarejestrowaniem go w gminie – mówi.

Również Maddalena, pozostająca w związku z inną kobietą, wskazuje włoskie przepisy jako jeden z powodów ubiegania się o obywatelstwo belgijskie.

Dla mnie uzyskanie obywatelstwa belgijskiego to sposób na ochronę mojej rodziny i przyszłych praw moich dzieci – mówi.

Wcześniej w przypadku dzieci urodzonych dzięki in vitro w parach jednopłciowych obie partnerki mogły być rejestrowane jako rodzice. Rząd Meloni podjął jednak działania mające uniemożliwić rejestrowanie rodzica niebiologicznego, zmuszając go do przejścia procedury „adopcji” dziecka. Postępowanie sądowe może trwać nawet dwa lata.

Belgijskie obywatelstwo pozwoli mi tego wszystkiego uniknąć – mówi Maddalena.

Chęć aktywnego uczestnictwa

Jak zauważa Martiniello, dla wielu Włochów przyjmujących obywatelstwo belgijskie istotna jest również możliwość pełniejszego uczestnictwa w życiu publicznym i korzystania z prawa głosu, zamiast pozostawania jedynie rezydentem.

Chcieliby bardziej uczestniczyć w życiu publicznym – mówi.

Podobne zjawisko dostrzega włoska ambasada.

Dla wielu Włochów Belgia po prostu stała się domem – mówi Francesco Varriale, konsul generalny Włoch w Brukseli. – Możliwość posiadania zarówno obywatelstwa włoskiego, jak i belgijskiego oznacza, że mogą uczestniczyć w belgijskim życiu publicznym, zachowując jednocześnie włoską tożsamość.

Takie podejście dobrze znają 45-letni Francesco i jego 40-letnia żona Stefania.

To, że zostaliśmy Belgami, nie sprawiło, że jesteśmy mniej Włochami. Pod wieloma względami nadal jesteśmy bardzo włoscy – mówi Francesco.

Gotujemy włoskie potrawy i oglądamy włoskie wiadomości. Ale czujemy się też bardzo belgijsko. Powiedziałabym, że jesteśmy po trochu jednym i drugim – dodaje Stefania.

Para przeprowadziła się do Belgii w 2013 r., uciekając przed słabymi perspektywami gospodarczymi na Sycylii. Do 2020 r. zdecydowali już, że chcą zostać tutaj na stałe.

Zbudowaliśmy tu nasze życie. Tu pracujemy, tu mamy przyjaciół, uczymy się języków i czujemy się częścią tego społeczeństwa. Zostanie Belgami było dla nas sposobem, by powiedzieć, że to także nasz kraj – mówią.

Historie Włochów, którzy wybrali Brukselę na swój dom, przedstawia nowa wystawa „Italo 2000” w brukselskim Muzeum Migracji.