Okulary do obserwacji zaćmienia nie nadają się do ponownego użycia – specjaliści ostrzegają przed mikroryskami

Zaćmienie Słońca ze środy 12 sierpnia skłoniło wiele osób do obserwowania nieba, nie zawsze z zachowaniem odpowiednich środków ostrożności. Kolejne całkowite zaćmienie nastąpi w 2027 r., jednak poza Europą, co może zachęcać do zachowania niedawno kupionych okularów z myślą o ponownym wykorzystaniu. Specjaliści ostrzegają jednak, że takie rozwiązanie wiąże się z ryzykiem, a jedyną uznawaną europejską normą pozostaje ISO 12312-2.

Do bezpiecznego obserwowania zaćmienia potrzebne są specjalne okulary. Nie powinno się ich rozpakowywać przed samym użyciem, właśnie po to, aby ograniczyć ryzyko powstania mikrorys, przez które mogą przedostawać się promienie słoneczne.

Dlaczego starych okularów nie należy używać ponownie

Po niedoborze okularów, z którym Belgia zmierzyła się przy okazji niemal całkowitego zaćmienia, zachowanie ich na kolejne podobne zjawisko może wydawać się rozsądnym rozwiązaniem. Wiele osób zakłada, że wystarczy przechowywać je w dobrych warunkach albo po prostu odłożyć do szuflady.

Specjaliści przestrzegają jednak przed ponownym korzystaniem z porysowanych szkieł. Niezależnie od sposobu przechowywania istnieje duże prawdopodobieństwo, że z czasem pojawi się na nich choćby bardzo drobna mikrorysa.

We Francji stanowisko urzędów w tej sprawie było jednoznaczne. Eksperci Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji, Konsumpcji i Zwalczania Nadużyć (DGCCRF) wskazywali, że okularów kupionych z okazji zaćmienia w sierpniu 1999 r. nie należało wykorzystywać ponownie. Skoro sprzęt z 1999 r. nie nadawał się do użycia w 2026 r., tym bardziej nie powinien być przechowywany z myślą o jeszcze późniejszych zaćmieniach.

Urzędnicy zwracają również uwagę na degradację filtra, z którego wykonane są okulary. Z upływem lat może on tracić swoje właściwości ochronne, nawet jeśli na powierzchni nie widać rys, pęknięć ani rozdarć. Oznacza to, że nie da się wiarygodnie ocenić stanu okularów wyłącznie wzrokiem ani uznać ich za bezpieczne tylko dlatego, że wyglądają na nienaruszone.

Także nowa para nie daje automatycznej gwarancji bezpieczeństwa. Okulary muszą być nieuszkodzone i pochodzić z wiarygodnego źródła. Część podróbek bezprawnie oznaczana jest odniesieniem do normy ISO 12312-2. Dlatego lepiej wybierać produkty pochodzące od rozpoznawalnego i możliwego do zidentyfikowania producenta lub sprzedawcy, zamiast kierować się wyłącznie logo albo napisem nadrukowanym na okularach.

Zagrożenie dla wzroku

Obserwowanie zaćmienia bez odpowiednich okularów stanowi zagrożenie dla wzroku. Jasność Słońca pozostaje na tyle duża, że patrzenie na nie bez właściwej ochrony może prowadzić do poważnego uszkodzenia siatkówki. Skutkiem mogą być oparzenia siatkówki oraz zaburzenia widzenia. Nawet gdy Księżyc zasłania dużą część tarczy słonecznej, patrzenie gołym okiem nadal jest ryzykowne.

Nie wystarczy również kierować się samym wyglądem okularów ani dawną informacją o zgodności z przepisami. Punktem odniesienia dla filtrów przeznaczonych do bezpośredniej obserwacji Słońca pozostaje norma ISO 12312-2, określająca wymagania mające zapewnić skuteczną ochronę przed promieniowaniem słonecznym.

Kolejne zaćmienie Słońca widoczne w Europie nastąpi dopiero w 2081 r. Przechowywanie starych okularów przez tak długi czas nie ma więc większego sensu, ponieważ ich właściwości ochronne nie są trwałe bezterminowo.