Flandria powołuje stałą komisję ds. zwrotu dzieł sztuki zagrabionych przez nazistów

Rząd Flandrii zdecydował o utworzeniu stałej komisji odpowiedzialnej za kwestie zwrotu dzieł sztuki zagrabionych przez reżim nazistowski. Informację tę przekazała flamandzka minister kultury Caroline Gennez. Nowy organ ma uporządkować i ujednolicić podejście do obiektów, które mogły zostać zrabowane w czasie II wojny światowej. Wnioski o restytucję będą odtąd analizowane przez wyspecjalizowane gremium doradzające rządowi Flandrii w sprawach dotyczących dzieł znajdujących się w jego zbiorach.

Zadania nowej komisji

Do komisji będą mogły zwracać się nie tylko instytucje publiczne, ale także samorządy lokalne, prywatni właściciele oraz spadkobiercy. Organ zajmie się prowadzeniem badań proweniencyjnych oraz wysłuchiwaniem wszystkich stron zaangażowanych w sprawę.

Obecnie przed rządem Flandrii prowadzone są dwa postępowania restytucyjne dotyczące trzech dzieł znajdujących się w zbiorach Królewskiego Muzeum Sztuk Pięknych w Antwerpii (KMSKA). Sprawy te zostaną przekazane nowo powołanej komisji.

Decyzja o utworzeniu stałego gremium wynika z rekomendacji tymczasowej komisji zajmującej się dziełami zagrabionymi przez nazistów, która działała w ubiegłym roku.

Badania proweniencyjne i wsparcie finansowe

Równocześnie Flandria planuje wzmocnić działania w zakresie proaktywnych badań proweniencyjnych, zgodnie z założeniami Strategicznej Noty Wizyjnej dotyczącej Sztuki i Dziedzictwa, przyjętej na początku roku. Na analizę i weryfikację zbiorów zostaną przeznaczone dodatkowe środki finansowe.

Caroline Gennez przypomniała, że grabież majątku rodzin żydowskich była świadomą strategią nazistów i stanowiła istotny element Holokaustu. Podkreśliła również, że dzieła sztuki skradzione lub sprzedane pod przymusem przed wojną i w jej trakcie powinny wrócić do prawowitych właścicieli. Jej zdaniem Flandria ma dziś realną możliwość rozpoczęcia procesu naprawiania tej historycznej niesprawiedliwości.

Niedawne zwroty dzieł sztuki

Utworzenie komisji wpisuje się w rosnące w ostatnich latach zainteresowanie sprawami restytucji w Belgii. W 2025 r. siedemnastowieczny obraz Jacoba Jordaensa „Powrót Świętej Rodziny z ucieczki do Egiptu” został zwrócony potomkom pierwotnych właścicieli podczas uroczystości w miejscu pamięci Kazerne Dossin w Mechelen, niemal 80 lat po jego zrabowaniu przez nazistów.

Dzieło, którego wartość szacowana jest na około 800 000 euro, zostało odnalezione dzięki wieloletnim badaniom, a następnie poddane konserwacji i przekazane spadkobiercom.

W tym samym roku do Żydowskiego Muzeum Belgii w Brukseli powróciła również książka zrabowana w czasie II wojny światowej rodzinie Andriesse. Powieść „Armoede” autorstwa holenderskiej pisarki Iny Boudier-Bakker należała do belgijskich filantropów żydowskiego pochodzenia, Elisabeth i Hugona Andriesse. Po wojnie egzemplarz trafił do pięciu różnych krajów, zanim udało się ustalić jego pochodzenie i doprowadzić do jego zwrotu.