Antwerpia świętuje 25-lecie samorządności dzielnic – ich upodmiotowienie zawdzięczają Vlaams Blok

W tym roku mija 25 lat od momentu, gdy dzielnice Antwerpii uzyskały realne kompetencje administracyjne. Choć podział miasta na dzielnice funkcjonuje od 1983 r., przez blisko dwie dekady miały one jedynie charakter doradczy. Jak wskazuje profesor administracji publicznej Wouter Van Dooren z Uniwersytetu w Antwerpii, impulsem do przyznania im rzeczywistej władzy było zwycięstwo wyborcze skrajnie prawicowego Vlaams Blok (obecnie Vlaams Belang) w 1991 r.

Początki podziału na dzielnice

Historia dzielnic w Antwerpii sięga lat 70. XX w. 1 stycznia 1977 r. przeprowadzono największą reformę łączenia gmin w historii Belgii – ich liczba zmniejszyła się z 2 359 do 596. Antwerpia również miała zostać objęta tym procesem, jednak jej sytuacja była specyficzna. Obawiano się, że po połączeniu z okolicznymi gminami miasto stanie się zbyt rozległe, a władze zbyt oddalone od mieszkańców. Z tego powodu proces integracji trwał znacznie dłużej niż w innych częściach kraju. Ostatecznie w 1983 r. miasto nad Skaldą podzielono na dziewięć dzielnic: Antwerpen, Deurne, Berchem, Borgerhout, Berendrecht-Zandvliet-Lillo, Hoboken, Merksem, Wilrijk i Ekeren. Dzielnice te miały przede wszystkim ułatwić mieszkańcom zaakceptowanie zmian administracyjnych, jednak nie otrzymały żadnych realnych uprawnień – radni zasiadający w ich organach pełnili jedynie funkcję opiniodawczą.

Część gmin pozostała niezależna

Nie wszystkie okoliczne gminy zostały włączone do Antwerpii. Hove i Edegem zachowały swoją samodzielność, podobnie początkowo Borsbeek. Jak wyjaśnia profesor Van Dooren, w 1976 r. planowano również ich włączenie, jednak sprzeciwili się temu wpływowi politycy ówczesnej CVP (obecnie CD&V), skutecznie blokując ten scenariusz.

Vlaams Blok jako punkt zwrotny

Przełom nastąpił 1 stycznia 2001 r. Zdaniem profesora Van Doorena bezpośrednim impulsem do zmian było zwycięstwo Vlaams Blok w wyborach w 1991 r. Sukces tej partii zmobilizował inne ugrupowania do zmniejszenia dystansu między obywatelami a politykami. Dzielnice zaczęto postrzegać jako narzędzie przybliżenia władzy mieszkańcom. Jednocześnie rosnące poparcie dla Vlaams Blok sprawiło, że tworzenie koalicji wymagało większej liczby partii. Po wyborach samorządowych w 1994 r. w Antwerpii władzę przejęły ugrupowania opowiadające się za rozszerzeniem kompetencji dzielnic. Rozpoczęto wtedy działania na rzecz zmiany konstytucji, która ostatecznie została znowelizowana. Antwerpia pozostaje jedyną gminą we Flandrii, która zdecydowała się skorzystać z tej możliwości – aby wprowadzić dzielnice z kompetencjami administracyjnymi, miasto musi liczyć co najmniej 100 000 mieszkańców. Gandawa, mimo że spełnia ten warunek, wybrała inny model relacji z dzielnicami.

Borsbeek jako dziesiąta dzielnica

Od 2025 r. Borsbeek funkcjonuje jako dziesiąta dzielnica Antwerpii. Gmina została włączona do miasta w ramach kolejnej fali reform administracyjnych przeprowadzonych w ostatnich latach. Sytuacja przypominała tę z lat 70. – również tym razem część mieszkańców sprzeciwiała się zmianom. Ostatecznie jednak uznano, że status dzielnicy pozwoli zachować pewien zakres lokalnej podmiotowości.

Jubileusz i wydarzenia dla mieszkańców

Czy w przyszłości pojawią się kolejne dzielnice? Zdaniem profesora Van Doorena trudno to przewidzieć. Model dzielnicowy ułatwia co prawda włączanie sąsiednich gmin do miasta, jednak proces odwrotny – wyodrębnienie się dzielnicy – wydaje się mało realny. Z okazji 25-lecia oraz dołączenia dziesiątej dzielnicy Antwerpia przygotowała szereg wydarzeń. W programie znalazło się m.in. 10 spacerów o długości od 5 do 14 km – po jednym w każdej dzielnicy – a także dwa przejazdy rowerowe łączące wszystkie części miasta. Każda dzielnica zaplanowała również własne inicjatywy i atrakcje dla mieszkańców.