Umowy na czas nieokreślony dla młodych nauczycieli – podziały wśród związków, sprzeciw Segec

Reforma statusu początkujących nauczycieli, proponowana przez minister Valérie Glatigny (MR), wywołuje skrajnie różne reakcje wśród uczestników systemu edukacji w Belgii. Choć sam cel – szybsze zapewnienie stabilności zawodowej młodym pedagogom – nie budzi większych kontrowersji, to zaproponowane rozwiązania są przyjmowane z dużą ostrożnością, a w niektórych środowiskach spotykają się z wyraźnym sprzeciwem. Projekt dekretu nie trafił jeszcze pod obrady rządu Federacji Walonia-Bruksela, jednak jego główne założenia, ujawnione przez dziennik Le Soir, zapowiadają istotne zmiany.

Jednolity status i pełny etat od początku

Reforma przewiduje wprowadzenie jednolitego statusu nauczyciela, niezależnie od sieci szkolnej, a także zapewnienie umowy na czas nieokreślony (CDI) i pełnego etatu już na starcie kariery. Na tym etapie nie planuje się automatycznego zniesienia obecnej procedury nominacji. Projekt zakłada również utworzenie około czterdziestu tzw. grupowań organów prowadzących szkoły (GPO), które obejmowałyby placówki z danego regionu, bez względu na ich przynależność do konkretnej sieci. Struktury te miałyby odpowiadać za przydzielanie kadry, uzupełnianie godzin do pełnego wymiaru zajęć (26 godzin w przedszkolu, 24 w szkole podstawowej i 22 w szkole średniej) oraz organizowanie zastępstw.

Krytyka PS i podziały wśród związków

Jednym z pierwszych ugrupowań krytycznych wobec projektu była Partia Socjalistyczna, która zarzuca reformie zmuszanie nauczycieli do przyjmowania niemal każdego przydziału pracy. W praktyce oznaczałoby to konieczność przemieszczania się między szkołami w ramach jeszcze bardziej rozproszonego i niestabilnego grafiku niż obecnie. Związki zawodowe oraz sieci szkolne dotąd zachowywały ostrożność, co wynika z faktu, że projekt – co jest rzadkością w obecnej kadencji koalicji MR-Engagés – podlega konsultacjom jeszcze przed rozpoczęciem oficjalnych negocjacji. Według części uczestników rozmowy mają konstruktywny charakter.

Liberalny związek ostrzega przed nadmierną biurokracją

Muriel Vigneron z liberalnego związku SLFP Enseignement otwarcie wyraża sceptycyzm. Jej zdaniem sektor edukacji przez wiele lat będzie funkcjonował w dwóch równoległych systemach zatrudnienia. Młodzi nauczyciele zyskają dostęp do umów na czas nieokreślony, natomiast starsi zachowają dotychczasowe priorytety, chyba że nie uzyskają nominacji w ciągu pięciu lat. Taka sytuacja, jak podkreśla, może prowadzić do licznych sporów prawnych, a sam projekt przypomina rozbudowaną strukturę biurokratyczną. Vigneron zwraca również uwagę na ryzyko stabilizacji młodych nauczycieli „za wszelką cenę” – w niektórych regionach, jak prowincja Luksemburg, odległości między szkołami są znaczne, a odmowa przydzielonego stanowiska mogłaby oznaczać utratę pracy.

CSC: lepiej rozwijać istniejące mechanizmy

Równie krytyczne stanowisko prezentuje Roland Lahaye z chrześcijańskiego związku CSC Enseignement. W jego ocenie zamiast wprowadzać rozwiązania o charakterze ideologicznym, minister powinna skupić się na udoskonaleniu już istniejących systemów, takich jak pule zastępstw działające w określonych strefach geograficznych. Mechanizm ten polega na zatrudnianiu nauczycieli na pełen etat w celu zastępowania nieobecnych pracowników, zarówno krótkoterminowo, jak i długoterminowo. Obecnie funkcjonuje on głównie w szkołach podstawowych i tylko w niektórych prowincjach. Lahaye podkreśla, że takie rozwiązanie pozwala osiągnąć ten sam cel, czyli szybszą stabilizację młodych nauczycieli, bez ograniczania ich praw.

CGSP widzi przestrzeń do kompromisu

Ostrożnie pozytywne podejście prezentuje związek CGSP o orientacji socjalistycznej. Jego przewodniczący Luc Toussaint zaznacza, że należy uważnie przyglądać się ewentualnym próbom zniesienia nominacji, ale jednocześnie dostrzega zalety proponowanych zmian. Wśród nich wymienia przede wszystkim większą stabilność zatrudnienia oraz prowadzenie rekrutacji na szerszym poziomie niż dotychczas, ograniczonym do poszczególnych organów prowadzących. Według Toussainta osiągnięcie kompromisu jest możliwe, pod warunkiem że rząd nie zdecyduje się na zniesienie nominacji w trakcie obecnej kadencji.

Segec wyznacza „czerwoną linię”

Najbardziej stanowczy sprzeciw wyraża Secrétariat général de l’enseignement catholique (Segec), odpowiedzialny za edukację niemal połowy uczniów. Jego przedstawiciel Alexandre Lodez wskazuje na nieprzekraczalną granicę, jaką jest naruszenie wolności zrzeszania się oraz prawa organów prowadzących do samodzielnego zatrudniania pracowników. W jego ocenie projekt może prowadzić do powstania jednolitej sieci szkolnej, co byłoby sprzeczne z zasadą pluralizmu w edukacji. Lodez podkreśla również, że większe struktury są mniej efektywne niż lokalne zarządzanie, a obecny system generuje niższe koszty. Zwraca też uwagę, że szkoły nadal nie mają pełnej jasności co do organizacji nadchodzącego roku szkolnego, a tymczasem proponuje się kolejne zmiany zwiększające złożoność systemu.

Wejście w życie od 2027 roku

Minister Valérie Glatigny planuje wdrożenie nowych zasad od roku szkolnego 2027. Termin ten zbiega się z ukończeniem studiów przez pierwszy rocznik nauczycieli kształconych w ramach nowego, czteroletniego programu przygotowania pedagogicznego.