Porozumienie w sprawie przeludnienia więzień – masowe stosowanie dozoru elektronicznego

W środę 18 marca 2026 r. minister sprawiedliwości Annelies Verlinden (CD&V), wicepremier David Clarinval (MR) oraz premier Bart De Wever (N-VA) osiągnęli niespodziewane porozumienie polityczne dotyczące trzech kluczowych kwestii, które od wielu miesięcy powodowały napięcia w koalicji Arizona: przeludnienia belgijskich więzień, obecności wojska na ulicach oraz przesunięcia terminu wejścia w życie nowego kodeksu karnego. Uzgodnienia zapadły podczas spotkania przy Rue de la Loi 16 i wymagają jeszcze formalnego zatwierdzenia przez wąski gabinet ministrów (kern), którego posiedzenie zaplanowano na piątek 20 marca 2026 r. Jeśli decyzje zostaną potwierdzone, mogą istotnie złagodzić napięcia polityczne i ustabilizować sytuację w rządzie, który w ostatnich tygodniach zmagał się z rosnącymi sporami wewnętrznymi. Dla minister Verlinden oznaczałoby to wyraźne wzmocnienie pozycji po okresie silnej presji politycznej.

Dozór elektroniczny zamiast pobytu za kratami

Najważniejszym elementem porozumienia jest rozszerzenie stosowania dozoru elektronicznego jako narzędzia ograniczającego przepełnienie zakładów karnych. Zgodnie z ustaleniami, osoby skazane na kary do 18 miesięcy pozbawienia wolności mają odbywać je w formie nadzoru elektronicznego. Dotyczy to zarówno osób już osadzonych, jak i tych, które oczekują na wykonanie wyroku lub korzystają z przerwy w jego odbywaniu.

W przypadku wyroków od 18 miesięcy do 10 lat przewidziano możliwość objęcia dozorem elektronicznym na 12 miesięcy przed końcem kary, pod warunkiem że skazany odbył co najmniej jedną trzecią wyroku. Z rozwiązania tego wyłączono osoby skazane za terroryzm, przestępstwa seksualne, poważne czyny z użyciem przemocy oraz przestępstwa narkotykowe. Ograniczenia te mają zapewnić, że najpoważniejsze przestępstwa nadal będą skutkować odbywaniem kary w warunkach izolacji penitencjarnej.

Wielomiesięczny konflikt w koalicji

Porozumienie jest rezultatem długotrwałego sporu wewnątrz koalicji Arizona, który narastał od 2025 r. Głównym jego źródłem był pogłębiający się problem przeludnienia więzień. Obecnie w belgijskich zakładach karnych przebywa ponad 13 500 osób, podczas gdy dostępnych jest jedynie około 11 000 miejsc. W praktyce oznacza to, że wielu osadzonych zmuszonych jest spać na podłodze, a ponad 3 000 skazanych nadal oczekuje na rozpoczęcie odbywania kary.

Propozycja minister Verlinden, zakładająca skrócenie końcowych części długich wyroków, została zablokowana przez MR przy wsparciu N-VA. W odpowiedzi CD&V zablokowała projekt ministra spraw wewnętrznych Bernarda Quintina (MR), który przewidywał wykorzystanie wojska do ochrony miejsc szczególnie narażonych oraz walki z handlem narkotykami.

Relacje między ministrami stopniowo się pogarszały, a napięcia dodatkowo zwiększyło niepowodzenie projektu informatycznego i-Police. Sprawa ta bardziej obciążyła minister sprawiedliwości niż resort spraw wewnętrznych. Jednocześnie N-VA systematycznie wywierała presję na Verlinden, która – podobnie jak premier De Wever i jego poprzednik Paul Van Tigchelt (Anders) – wywodzi się z Antwerpii i posiada tam silne zaplecze polityczne.

Poniedziałkowy kryzys i oskarżenia o zdradę

Kulminacja napięć nastąpiła w poniedziałek 16 marca 2026 r. Wieczorem minister Quintin oraz minister obrony Theo Francken (N-VA) ogłosili własne porozumienie dotyczące rozmieszczenia wojska na ulicach w celu ochrony obiektów związanych ze społecznością żydowską. Wykorzystali przy tym przepis ustawy o zintegrowanej policji, co pozwoliło im pominąć konieczność uzyskania zgody minister sprawiedliwości.

Dla CD&V był to sygnał poważnego naruszenia zasad współpracy w koalicji. Przewodniczący partii Sammy Mahdi uznał działania partnerów za przejaw lekceważenia i wezwał do pilnego rozwiązania problemów w systemie więziennictwa. Spór ten znacząco pogłębił kryzys polityczny i przyspieszył konieczność wypracowania kompromisu.

Rozszerzenie patroli wojskowych i odroczenie kodeksu karnego

Z uzyskanych informacji wynika, że obecność wojska na ulicach może zostać rozszerzona poza ochronę miejsc związanych ze społecznością żydowską, zgodnie z wcześniejszymi planami ministra Quintina. Zakładały one szersze wykorzystanie żołnierzy do wsparcia bezpieczeństwa w przestrzeni publicznej.

Jednocześnie minister Verlinden wynegocjowała odroczenie wejścia w życie nowego kodeksu karnego, które pierwotnie planowano na 8 kwietnia 2026 r. Przewodniczący Kolegium Prokuratury, Frédéric Van Leeuw, wcześniej ostrzegał przed poważnymi trudnościami technicznymi związanymi z wdrożeniem nowych przepisów. Wskazywał, że brak odpowiedniego przygotowania może prowadzić do opóźnień w postępowaniach sądowych, a tym samym pogłębić problem przeludnienia więzień. Zaproponował przesunięcie terminu na 1 września 2026 r. i wiele wskazuje na to, że jego postulaty zostały uwzględnione.

Liberałowie z MR mieli natomiast uzależnić poparcie dla odroczenia od zaostrzenia przepisów wobec uczestników zamieszek, w tym wprowadzenia zasady odpowiedzialności finansowej za zniszczenia. Oznaczałoby to, że osoby dopuszczające się dewastacji mienia podczas rozruchów byłyby zobowiązane do pokrycia kosztów wyrządzonych szkód.