Autor: Ks. Pawel Cecha
Czy wiecie, że Wielki Post w Kościele Prawosławnym nie rozpoczyna się w środę, lecz w poniedziałek? I jest to poniedziałek wyjątkowy – nazywany „Czystym”.
Zanim jednak nadejdzie ten dzień, warto wiedzieć, że prawosławni przygotowują się nie tylko do samej Wielkanocy (Paschy), lecz także do Wielkiego Postu. Jest w tym głęboka logika – nie da się wspiąć na Everest, jeśli wcześniej nie zdobywało się niższych gór. Wchodząc do morza, najpierw oswajamy się z temperaaturą wody, by nie doznać szoku. Nasi przodkowie mieli w tym wiele racji: do wielkiego wysiłku należy przygotować się odpowiednio – zarówno cielesnie, jak i duchowo.
W prawosławiu przygotowanie do Wielkiego Postu trwa trzy tygodnie. W pierwszym przez cały tydzień nie ma postu (choć zwykle pościmy w środy i piątki). W drugim tygodniu post obowiązuje w środę i piątek. W trzecim przestaje się spożywać mięso (nabiał jest jeszcze dozwolony), aby rozpocząć Wielki Post już po całkowitym odrzuceniu produktów niepostnych.
Niedziela Przebaczenia
W przeddzień rozpoczęcia Wielkiego Postu obchodzona jest Niedziela Przebaczenia. Czytanie z Listu do Rzymian (Rz 13,11–14,4) podejmuje temat z poprzedniej niedzieli:
„Ten, który je, niech nie lekceważy tego, który nie je; a który nie je, niech nie potępia tego, który je” (Rz 14,3).
Jeśli pościmy w duchu krytyki i osądu, pozbawiamy post wszelkiej duchowej wartości. Bóg interesuje się nie tyle naszą dietą, ile naszymi relacjami z innymi ludźmi.
Ta sama kwestia – w sposób jeszcze bardziej zasadniczy – podkreślona jest w Ewangelii (Mt 6,14–21). Jezus mówi wyraźnie:
„A jeśli nie odpuścicie ludziom, i Ojciec wasz nie odpuści wam przewinień waszych” (Mt 6,15).
Nie oznacza to, że Bóg odmawia nam przebaczenia. Przeciwnie – On jest zawsze gotów wybaczyć. Jeśli jednak sami nie chcemy przebaczyć innym, stajemy się niezdolni do przyjęcia Bożego miłosierdzia. To nie Bóg zamyka się przed nami – to my, przez zatwardziałość i urazę, zamykamy przed Nim drzwi.
Orędzie Ewangelii wyrażane jest w widzialnej formie podczas obrzędu wzajemnego przebaczenia, sprawowanego w wielu monasterach i parafiach pod koniec wieczerni tego dnia. Przełożony monasteru lub proboszcz klęka przed zgromadzonymi i prosi: „Przebaczcie mi, grzesznemu”. Wszyscy odpowiadają tym samym gestem i słowami. Następnie każdy podchodzi kolejno, klękając przed innymi i prosząc o przebaczenie. Wybaczenie udzielane jest wzajemnie – każdy każdemu.
Ceremonia ta, daleka od czysto rytualnej formalności, bywa głęboko poruszającym doświadczeniem. Symboliczne gesty mają ogromną moc. Niejednokrotnie właśnie ta „wymiana” przebaczenia na progu Wielkiego Postu stawała się momentem przełomowym, przełamując wieloletnie bariery i odnawiając zerwane więzi. Wieczernia Przebaczenia ogłasza, że Wielki Post jest drogą, której nie da się przejść samotnie.
Sens Wielkiego Postu
Okres poprzedzający Wielki Post jasno ukazuje jego prawdziwy charakter. Postna wiosna jest czasem, w którym – przez Boże miłosierdzie – nasze zlodowaciałe serca topnieją i odnawiamy więź z Bogiem oraz z bliźnimi. Te dwie relacje są nierozłączne. Nie mogę zbliżyć się do Boga, nie zbliżając się do człowieka, i nie mogę zbliżyć się do człowieka, jeśli nie zbliżę się do Boga.
Wielki Post oznacza więc nie tylko ofiarę i duchową misję, ale przede wszystkim miłość.
Jego celem jest łamanie barier, abyśmy mogli w pełni dzielić życie z Bogiem i ze sobą nawzajem. To swoista „decentralizacja” – odsunięcie naszego upadłego „ja” z centrum uwagi, by w sercu znalazło się miejsce dla innych i dla Stwórcy. Wielki Post uczy mówić nie tylko „ja”, lecz także „ja i ty”, a ostatecznie – „my”.
W świecie zdominowanym przez konsumpcjonizm i egoizm post nabiera szczególnej aktualności.
Dalsza część artykułu pod galerią zdjęć.
Post, modlitwa i jałmużna
Wstrzemięźliwość, często postrzegana jako główna cecha Wielkiego Postu, nie jest jego celem, lecz środkiem. Bez odnowienia relacji pozostaje bezwartościowa. W Ewangelii Jezus często mówi o „modlitwie i poście” (por. Mt 17,21; Mk 9,29). Pościmy po to, by pobudzić ducha modlitwy i odnowić więź z Bogiem.
Pierwsi chrześcijanie dodali do tego trzeci element – jałmużnę (gr. eleemosyne). Środki zaoszczędzone dzięki postowi powinny służyć potrzebującym. Dzielimy się jednak nie tylko pieniędzmi, lecz także sobą: czasem, obecnością, życzliwym zainteresowaniem. Post, modlitwa i miłosierdzie tworzą jedną całość.
Choć wstrzemięźliwość nie jest celem samym w sobie, nie należy jej marginalizować. W ciągu siedmiu tygodni między Czystym Poniedziałkiem a Wielką Sobotą wierni zobowiązani są do zachowania diety zasadniczo wegetariańskiej. Nie spożywa się mięsa ani produktów pochodzenia zwierzęcego (jaj, mleka, masła, serów). Wino i oliwa z oliwek dozwolone są w soboty i niedziele oraz w niektóre święta. Ryby spożywa się jedynie w Święto Zwiastowania oraz w Niedzielę Palmową.
W praktyce często dopuszcza się złagodzenie zasad – zwłaszcza w sytuacjach rodzin mieszanych wyznaniowo. Należy jednak pamiętać o trzech zasadach:
- Post nie powinien szkodzić zdrowiu ani prowadzić do niewydolności w pracy.
- Nie wolno pościć „jak obłudnicy” (Mt 6,16), dla zwracania na siebie uwagi.
- Post powinien być świadomym i realnym wysiłkiem, a nie jedynie symbolicznym gestem.
Wielki Post jest duchowym zmaganiem z egoizmem. „Przez Krzyż radość zajaśniała całemu światu” – śpiewa Kościół. Nie ma radości bez niesienia krzyża.
Post jako czas wiosny
Choć post zakłada ofiarę i samozaparcie, jego cel jest pozytywny. Nie chodzi o umartwianie ciała, lecz o jego uduchowienie; nie o przygnębienie, lecz o odzyskanie wolności i nadziei. Wielki Post to czas lekkości serca i duchowej czujności.
W Grecji i na Cyprze – inaczej niż w Polsce czy Belgii – Czysty Poniedziałek jest dniem wolnym od pracy i szkoły. Tradycyjnie był to pierwszy w roku rodzinny wyjazd na świeże powietrze: wchodzono na wzgórza i puszczano latawce.
Ten obraz różni się od zachodniej symboliki Środy Popielcowej. Popiół przypomina o śmiertelności i skrusze – i to również jest istotny wymiar postu. Prawosławie jednak na początku Wielkiego Postu akcentuje przede wszystkim świeżość powietrza, wiatr i nadchodzącą wiosnę.
Wielki Post jest czasem puszczania latawców – czasem przygody, odkrywania, nowych nadziei. Jest duchową wiosną, która powraca każdego roku, dając nam szansę na odnowienie serca, pogłębienie relacji z Bogiem i bliźnimi oraz na nowo podjęte świadectwo wiary.
Polska Parafia Prawosławna w Brukseli działa o 2015 roku. Cerkiew parafialna znajduje się przy Rue de la Floraison 35, 1070 Anderlecht i zaprasza na nabożeństwa w każda niedziele o godzinie 10.00.
Aktualności znajdziecie na FB parafii: https://www.facebook.com/orthpol.be
