W Belgii rośnie odsetek przypadków raka jelita grubego wśród osób poniżej 40. roku życia, podczas gdy w grupie powyżej 50 lat zachorowalność systematycznie maleje dzięki programowi badań przesiewowych. Na tę niepokojącą tendencję zwraca uwagę Fundacja Walki z Rakiem (Fondation contre le Cancer), która wzywa do dokładniejszej analizy danych, lepszego poznania mechanizmów stojących za wzrostem zachorowań oraz przyspieszenia badań naukowych – zwłaszcza dotyczących roli mikrobiomu jelitowego w rozwoju nowotworu.
Skala zjawiska w statystykach
W 2023 r. w Belgii odnotowano 7 837 nowych diagnoz raka jelita grubego. Najnowsze dostępne dane dotyczące zgonów pochodzą z 2021 r. – wówczas choroba ta była przyczyną śmierci 2 419 osób. Pięcioletni wskaźnik przeżycia netto wynosi 70,5 procent. Rak jelita grubego pozostaje trzecim najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet mieszkających w Belgii.
W 2023 r. osoby poniżej 50. roku życia stanowiły 7 procent wszystkich nowych przypadków. Wśród nich 2,6 procent dotyczyło pacjentów poniżej 40 lat, a 1,7 procent – osób w wieku od 16 do 35 lat.
Spadek u starszych, wzrost u młodszych
Od 2012 r. liczba zachorowań w grupach 50-74 lata oraz powyżej 75 lat maleje średnio o 2 do 4 procent rocznie, co wiąże się przede wszystkim z funkcjonowaniem zorganizowanego programu badań przesiewowych. Odmienny trend obserwuje się jednak wśród młodszych pacjentów.
W grupie 15-39 lat notuje się wzrost zachorowalności, natomiast w przedziale 40-49 lat wskaźniki pozostają względnie stabilne. Dane bezwzględne pokazują wyraźną zmianę: w 2023 r. wśród osób w wieku 15-35 lat zdiagnozowano 121 nowych przypadków, podczas gdy w 2004 r. było ich 47. W szerszej grupie 20-49 lat, określanej jako zachorowania o wczesnym początku (early onset), liczba przypadków wzrosła z 403 w 2004 r. do 525 w 2023 r. W grupie 40-49 lat wzrost był mniej wyraźny – z 320 do 339 przypadków w tym samym okresie.
Choć w liczbach bezwzględnych młodsi pacjenci nadal stanowią mniejszość, ich udział procentowy w ogólnej liczbie diagnoz systematycznie rośnie. Problemem jest także to, że w tej grupie wiekowej choroba częściej rozpoznawana jest w stadium zaawansowanym, gdyż pierwsze objawy bywają bagatelizowane lub wykrywane z opóźnieniem.
Wieloczynnikowe podłoże zjawiska
Prof. Eric Van Cutsem, współprzewodniczący Fundacji Walki z Rakiem, podkreśla, że przyczyny wzrostu zachorowań mają charakter złożony. – Widzimy wyraźny wzrost liczby przypadków u osób poniżej 40 lat. Najprawdopodobniej jest to efekt nakładających się czynników: zmian w diecie, otyłości, siedzącego trybu życia, wpływu mikrobiomu jelitowego oraz innych elementów środowiskowych – wskazał. Zaznaczył przy tym, że nie chodzi o zmiany genetyczne w klasycznym sensie, lecz o oddziaływanie stylu życia i otoczenia na organizm.
Mikrobiom jelitowy w centrum zainteresowania naukowców
Coraz więcej badań wskazuje na istotny związek między mikrobiomem jelitowym a rozwojem raka jelita grubego. Fundacja wspiera projekt prof. Marca Van den Eynde’a z UCLouvain, który analizuje wpływ mikrobiomu na powstawanie guza oraz odpowiedź organizmu na leczenie.
Jak wyjaśnia badacz, rozwój nowotworu zależy nie tylko od samych komórek rakowych, ale także od środowiska, w którym się one znajdują. Mikrobiom – zbiór mikroorganizmów obecnych w jelitach i w obrębie guza – może wpływać na agresywność choroby, tworzenie przerzutów oraz skuteczność terapii, w tym immunoterapii. Lepsze zrozumienie tych zależności może w przyszłości umożliwić bardziej spersonalizowane leczenie, w którym skład mikrobiomu byłby świadomie modyfikowany w celu poprawy rokowań.
Nowe strategie w leczeniu postaci przerzutowej
Fundacja wspiera także badania prof. Sabine Tejpar z KU Leuven, koncentrujące się na terapii celowanej w przerzutowym raku jelita grubego. Około połowa pacjentów rozwija przerzuty, które nadal stanowią poważne wyzwanie terapeutyczne. Zespół badawczy analizuje zdolność komórek nowotworowych do adaptacji i tworzenia tzw. stref ucieczki, pozwalających omijać działanie leków oraz mechanizmy obronne układu odpornościowego. Celem jest opracowanie nowych kombinacji terapeutycznych zwiększających skuteczność leczenia.
Profilaktyka i badania przesiewowe jako klucz do poprawy wyników
Fundacja Walki z Rakiem przypomina, że zdrowa dieta oraz aktywny tryb życia mogą ograniczyć ryzyko zachorowania – także wśród młodszych dorosłych. Jednocześnie podkreśla, że program badań przesiewowych pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi wczesnego wykrywania choroby.
W Belgii bezpłatne badania przesiewowe oferowane są co dwa lata kobietom i mężczyznom w wieku od 50 do 74 lat, którzy nie mają objawów ani szczególnych czynników ryzyka. Program opiera się na immunologicznym teście wykrywającym krew utajoną w kale (iFOBT).
Sposób dystrybucji testów różni się w zależności od regionu. W Walonii osoby objęte programem otrzymują zaproszenie do pobrania zestawu, a co dwa lata kolejny test przesyłany jest pocztą. We Flandrii procedura przebiega automatycznie. W Brukseli natomiast zestaw do samodzielnego wykonania badania należy odebrać w aptece.
