Izba Reprezentantów przyjęła w czwartek rozwiązanie przejściowe, które ma uchronić bezrobotnych opiekunów nieformalnych przed utratą zasiłku z dniem 1 marca. Nowe przepisy pozwalają im złożyć – z mocą wsteczną i do końca marca – wniosek o zwolnienie z obowiązku aktywnego poszukiwania pracy. Zwolnienie to może odroczyć wykluczenie z systemu zasiłków dla bezrobotnych maksymalnie o 12 miesięcy. Powiązane z nim świadczenie zostaje jednocześnie podniesione do około 760 euro miesięcznie od 1 marca. Koalicja rządząca przedstawia te zmiany jako istotny krok w ochronie opiekunów, natomiast opozycja mówi o reakcji spóźnionej i niewystarczającej wobec problemu dotykającego tysięcy osób mieszkających w Belgii.
Propozycja CD&V z poprawkami MR
Przyjęta ustawa bazuje na projekcie złożonym przez posłankę CD&V Nahimę Lanjri, uzupełnionym o poprawki MR. Początkowo propozycja dotyczyła przede wszystkim większej elastyczności urlopu dla opiekunów nieformalnych pozostających w zatrudnieniu. Zgodnie z nowymi zasadami pełne sześć miesięcy urlopu przysługującego w trakcie całej kariery zawodowej można będzie wykorzystać na opiekę nad jedną osobą – dotychczas limit wynosił trzy miesiące. Urlop będzie można także dzielić na tygodniowe okresy, co ułatwi dostosowanie opieki do realnych potrzeb.
Zmianie ulega również okres obowiązywania statusu opiekuna nieformalnego przyznawanego przez kasę chorych (mutuelle). Od tej pory uznanie to będzie ważne przez dwa lata z możliwością przedłużenia, co ma ograniczyć obciążenia administracyjne związane z częstym odnawianiem formalności.
Poprawki dodane w ostatniej chwili
Najbardziej wrażliwy element ustawy – dotyczący bezrobotnych opiekunów zagrożonych utratą świadczeń – został dopisany na końcowym etapie prac. Pod wpływem alarmów organizacji społecznych oraz krytyki opozycji koalicja zdecydowała się uzupełnić projekt o przepisy odnoszące się do sytuacji osób już wykluczonych z systemu zasiłków lub bezpośrednio zagrożonych takim wykluczeniem.
Podstawą rozwiązania stało się zwolnienie z obowiązku pozostawania w dyspozycji rynku pracy (dispense de disponibilité). Instrument ten istniał wcześniej w belgijskim prawie, jednak był stosowany rzadko ze względu na restrykcyjne warunki i bardzo niską wysokość świadczenia – poniżej 400 euro miesięcznie. Podwyższenie kwoty do około 760 euro ma sprawić, że rozwiązanie stanie się realnym wsparciem dla osób sprawujących intensywną opiekę nad ciężko chorymi lub niepełnosprawnymi bliskimi.
Opozycja: reakcja spóźniona i niepełna
Ugrupowania opozycyjne zarzucały koalicji zbyt późne i jedynie częściowe działanie. Paul Magnette z PS stwierdził, że to presja opozycji zmusiła rząd do skorygowania niesprawiedliwego rozwiązania i że bez tej presji nie doszłoby do zmian. Mimo krytyki wszystkie partie opozycyjne ostatecznie poparły ustawę.
Samotne matki w najtrudniejszej sytuacji
W trakcie debaty parlamentarnej wiele uwagi poświęcono sytuacji samotnych matek opiekujących się chorymi lub niepełnosprawnymi dziećmi. Posłowie opozycji, w tym Nadia Moscufo z PTB, wskazywali, że przejście na system zwolnienia z obowiązku poszukiwania pracy oznacza dla tych kobiet spadek dochodu o około 1 000 euro miesięcznie w porównaniu z pełnym zasiłkiem dla bezrobotnych.
Krytycy podnosili, że nowe przepisy mogą w praktyce kierować samotne matki do systemu pomocy społecznej CPAS/OCMW. W ramach tego systemu podejmowanie pracy w niepełnym wymiarze godzin bywa finansowo nieopłacalne, co może utrwalać zależność od świadczeń i pogłębiać izolację zawodową.
Wskazywano także na inne luki w nowych regulacjach. W przypadku rodziców żyjących w separacji i sprawujących naprzemienną opiekę nad chorym lub niepełnosprawnym dzieckiem ze zwolnienia z obowiązku poszukiwania pracy może skorzystać tylko jedno z nich. Nierozwiązany pozostaje również problem osób pełniących rolę opiekunów nieformalnych przez wiele lat.
Sarah Schlitz z Ecolo zwróciła uwagę na wysokość świadczenia, pytając, kto jest w stanie utrzymać się za około 700 euro miesięcznie. Skrytykowała też mechanizm, który – jej zdaniem – przerzuca część kosztów na gminy poprzez system CPAS/OCMW.
Organizacje opiekunów: krok w dobrą stronę, ale niewystarczający
Stowarzyszenie reprezentujące opiekunów nieformalnych przyjęło nowe przepisy z ostrożnym zadowoleniem. Organizacja podkreśla, że po 1 marca osoby sprawujące intensywną opiekę nad ciężko chorymi lub poważnie niepełnosprawnymi bliskimi zachowają przynajmniej minimalny dochód.
Jednocześnie zwraca uwagę na ograniczenia przyjętego rozwiązania. Zryczałtowana kwota z ONEM – federalnego urzędu ds. zatrudnienia – w wysokości 761 euro odpowiada świadczeniu przysługującemu osobom współzamieszkującym w trakcie procesu wykluczenia z systemu zasiłków. Jest jednak o ponad 1 000 euro niższa niż kwota przysługująca samotnym rodzicom opiekującym się niepełnosprawnym dzieckiem. Organizacja apeluje o szybkie opracowanie trwałego i kompleksowego statusu socjalnego dla wszystkich opiekunów nieformalnych, który wykraczałby poza tymczasowe rozwiązania przejściowe.
