Brukselska Regionalna Spółka Mieszkaniowa (SLRB), publiczna instytucja odpowiadająca za budowę i modernizację mieszkań socjalnych w stolicy, znalazła się w poważnym kryzysie finansowym. Aby zrealizować już podjęte zobowiązania inwestycyjne, potrzebuje pilnie od 600 do 700 milionów euro. Nowy rząd Regionu Brukselskiego zdecydował o przyznaniu jej nadzwyczajnego wsparcia w wysokości 400 milionów euro, jednak całościowa reforma systemu finansowania mieszkalnictwa socjalnego pozostaje na razie niejasna. Problemy SLRB stały się jednym z kluczowych elementów porozumienia koalicyjnego, które zakończyło ponad 600 dni politycznego impasu w regionie.
400 milionów euro i budżetowa operacja „code 8″
Przyznane 400 milionów euro ma zostać wniesione w formie objęcia udziałów w spółce, co pozwala formalnie nie powiększać deficytu regionalnego. Nie oznacza to jednak braku konsekwencji dla finansów publicznych – zadłużenie regionu wzrośnie o równowartość tej kwoty. Mechanizm określany jako „code 8″ stał się jednym z filarów porozumienia zawartego przez PS, MR, Les Engagés, Groen, Anders, Vooruit i CD&V w sprawie utworzenia nowej koalicji. Według jednego z uczestników negocjacji sprawa SLRB była przedmiotem bezpośrednich ustaleń między PS a Anders (dawniej Open Vld) – partiami często pozostającymi w sporze, ale ściśle powiązanymi interesami w sektorze mieszkań socjalnych.
Polityka i powiązania personalne
PS, tradycyjnie odpowiadająca za politykę mieszkaniową, potrzebowała dodatkowych środków na realizację ambitnych projektów uruchomionych jeszcze za kadencji sekretarz stanu Nawal Ben Hamou, a częściowo nawet wcześniej. Z kolei Anders zależało na tym, aby problemy finansowe SLRB nie obciążały bezpośrednio regionalnego bilansu, co mogłoby dodatkowo pogorszyć i tak trudną sytuację budżetową oraz podważyć zapowiedzi osiągnięcia równowagi finansowej do 2029 r. Bez dodatkowego finansowania ryzyko niewypłacalności SLRB stanowiło zagrożenie zarówno dla budżetu regionu, jak i dla całej polityki mieszkaniowej Brukseli.
Sytuację dopełniają powiązania personalne w obrębie instytucji. Administratorem delegowanym SLRB jest Raphaël Jehotte – ważna postać w gabinecie ustępującego premiera Regionu Brukselskiego Rudiego Vervoorta oraz główny doradca przewodniczącego brukselskiego PS Ahmeda Laaoueja podczas negocjacji powyborczych. Ze względów zdrowotnych nie brał on udziału w finalnych rozmowach koalicyjnych. Dorien Robben, żona ministra finansów i budżetu Dirka De Smedta z Anders, zajmuje stanowisko zastępczyni dyrektora generalnego SLRB, natomiast dyrektor finansowy spółki Tom Reinhard został niedawno mianowany szefem gabinetu tego samego ministra.
Źródła kryzysu finansowego
Narastające ubóstwo i rosnące ceny nieruchomości sprawiają, że kryzys mieszkaniowy w Brukseli należy do najlepiej udokumentowanych problemów społecznych regionu. Około 60 000 gospodarstw domowych czeka obecnie na przydział mieszkania socjalnego. Już w połowie lat 2000. władze regionalne uruchomiły ambitne programy zwiększania podaży – Plan logement z 2004 r. oraz Alliance habitat z 2013 r., przewidujące budowę łącznie 8 000 lokali, później ograniczoną do 6 700 z powodu rosnących kosztów.
Realizacja tych projektów – będących sztandarową inicjatywą PS – napotkała jednak liczne bariery. Protesty mieszkańców, sprzeciw części władz gminnych oraz skomplikowane procedury urbanistyczne sprawiły, że tempo budowy było znacznie niższe od zakładanego. Zamiast tysięcy mieszkań rocznie powstawały jedynie dziesiątki.
Nowa strategia i szybkie tempo budowy
Od 2021 r. Nawal Ben Hamou zmieniła podejście do realizacji inwestycji, aby przyspieszyć proces budowy. SLRB przestała pełnić rolę bezpośredniego inwestora i zaczęła zamawiać u prywatnych deweloperów gotowe projekty mieszkaniowe „pod klucz”. Choć rozwiązanie to okazało się droższe, znacząco zwiększyło skuteczność działania. Tempo oddawania mieszkań wzrosło z około 200 rocznie do ponad 500 w 2025 r., a w bieżącym roku planowane jest przekazanie ponad 700 kolejnych lokali.
Luka finansowa sięga 700 milionów euro
Po wyczerpaniu dostępnych rezerw SLRB zaczęła, za pośrednictwem Nawal Ben Hamou, występować do rządu o środki na pokrycie faktur, których łączna wartość – jak określił jeden z ministrów – była „nie do udźwignięcia”. Według relacji osób zaangażowanych w sprawę PS miała uznać, że finansowanie należy się z mocy wcześniejszych zobowiązań. W efekcie powstała luka finansowa szacowana na 600 do 700 milionów euro, co odpowiada niemal 10 procentom rocznych wydatków Regionu Brukselskiego.
Część negocjatorów twierdzi, że SLRB przedstawiła rządowi pełne plany inwestycyjne dopiero w 2023 r., co uniemożliwiło wcześniejszą reakcję. Nawal Ben Hamou odrzuca te zarzuty, podkreślając, że chodziło o zamknięte pule środków zatwierdzone i kontrolowane przez rząd, a skala zobowiązań była znana od początku. Jej zdaniem obecne reakcje mają charakter polityczny, a problem należy postrzegać jako „jednorazową potrzebę płynnościową”.
Spór sądowy i dodatkowe zobowiązania
W okresie długotrwałego rządu tymczasowego po wyborach z czerwca 2024 r. temat finansowania SLRB wielokrotnie wracał na obrady, m.in. w formie wniosków o wielomilionowe pożyczki. Spółka skierowała sprawę do sądu przeciwko regionowi i uzyskała korzystny wyrok w sprawie 66 milionów euro potrzebnych do finalnego odbioru 446 mieszkań wybudowanych w 2025 r. Orzeczenie zapadło w grudniu ubiegłego roku.
Równocześnie ustępujący rząd Rudiego Vervoorta przyznał ostatnie kredyty na realizację projektów SLRB, nakładając obowiązek optymalizacji kosztów oraz spłaty 194 milionów euro zadłużenia wobec regionu. Spłata ma zostać zrealizowana poprzez sprzedaż aktywów w latach 2026-2027. Nowy rząd zapowiada utrzymanie tych ustaleń, co potwierdza gabinet ministra De Smedta.
Reforma do 31 maja 2026 r.
Zgodnie z decyzją rządu SLRB oraz 33 brukselskie spółki mieszkaniowe mają do 31 maja 2026 r. przedstawić propozycję reformy finansowania całego sektora. Ma ona objąć m.in. zasady ustalania czynszów, model finansowania spółek oraz alternatywne źródła środków na budowę i renowację lokali. Wśród rozważanych scenariuszy pojawia się także możliwość zamrożenia budżetu, choć rozwiązanie to nie zostało wprost zapisane w 24-stronicowym porozumieniu koalicyjnym, które – według obserwatorów – pozostawia pole do różnych interpretacji.
Za dalsze prowadzenie sprawy odpowiada nowa sekretarz stanu Karine Lalieux z PS. Wszystko wskazuje na to, że kwestia finansów SLRB i setek milionów euro zobowiązań jeszcze wielokrotnie powróci w debacie publicznej w Brukseli.
