Z najnowszego oficjalnego rejestru przygotowanego przez Aviq – Agencję Walońską na rzecz Jakości Życia – wynika, że spośród 252 gmin w Walonii, z wyłączeniem dziewięciu gmin niemieckojęzycznych, aż 132 nadal odczuwają niedobór lekarzy pierwszego kontaktu. Choć w ostatnich latach widoczna jest umiarkowana poprawa, w średniej perspektywie poważnym wyzwaniem pozostaje starzenie się kadry medycznej. W 2024 r. w regionie praktykowało już 730 lekarzy w wieku powyżej 65 lat, co oznacza, że w najbliższych latach znaczna część z nich zakończy aktywność zawodową.
Więcej lekarzy, ale wzrost jest niewystarczający
Dane Aviq, opublikowane po styczniowym raporcie krajowego ubezpieczyciela zdrowotnego Inami, przynoszą ostrożny optymizm. Od 2016 r., gdy rozpoczęto systematyczne monitorowanie, do 2024 r. liczba aktywnych lekarzy rodzinnych w Walonii zwiększyła się o 346. Blisko sto nowych praktyk powstało w latach 2022-2024. Wzrost odnotowano we wszystkich prowincjach, przy czym największy – 151 nowych lekarzy – w Hainaut.
Wyraźnym wyjątkiem pozostaje prowincja Luksemburg, uznawana za najsłabsze ogniwo walońskiej opieki zdrowotnej. W ciągu ośmiu lat liczba lekarzy zmniejszyła się tam o 18. Głębsza analiza, uwzględniająca rzeczywisty wymiar pracy, pokazuje jednak bardziej złożony obraz. Przy założeniu, że jeden pełny etat odpowiada dziesięciu półdniom pracy tygodniowo, łączny przyrost w całej Walonii wynosi jedynie 175 etatów przeliczeniowych, co przekłada się na średni wzrost o 6 procent. W prowincji Luksemburg zanotowano natomiast spadek aż o 21 procent.
Prowincja Luksemburg na czerwono
Skalę problemu dobrze ilustruje wskaźnik gęstości medycznej, czyli liczba lekarzy przypadających na 100 000 mieszkańców. Średnia dla Walonii wynosi obecnie 105,5 aktywnych lekarzy na 100 000 mieszkańców i wykazuje delikatną tendencję wzrostową we wszystkich prowincjach poza Luksemburgiem. Tam wskaźnik obniżył się z 90 lekarzy na 100 000 mieszkańców w 2022 r. do 84, co oznacza spadek poniżej progu niedoboru ustalonego na poziomie 90 lekarzy na 100 000 mieszkańców. Jak informuje tygodnik Le Journal du Médecin, który jako pierwszy opisał te dane, sytuacja w tej prowincji budzi poważne obawy.
Odmłodzenie zawodu, ale z zastrzeżeniami
Statystyki Aviq wskazują na wyraźne odmłodzenie środowiska lekarzy rodzinnych w Walonii. Średni wiek praktykujących medyków spadł z 52,9 lat w 2016 r. do 47,4 lat w 2024 r. Najwyższą średnią wieku odnotowano w Hainaut – 48,1 lat, natomiast najmłodszą kadrę ma Brabancja Walońska – 45,5 lat.
Agencja zwraca jednak uwagę, że dane te nie powinny prowadzić do nadmiernego optymizmu. Od 2016 r. systematycznie, choć nieznacznie, rośnie odsetek lekarzy w wieku co najmniej 65 lat, a więc tych, którzy w najbliższym czasie mogą zakończyć praktykę. Najbardziej widoczne jest to w Hainaut, gdzie niemal co czwarty lekarz rodzinny ma 65 lat lub więcej. W prowincji Luksemburg, mimo ogólnego niedoboru, odsetek ten jest niższy i wynosi 13,7 procent.
Feminizacja medycyny rodzinnej
Raport Aviq potwierdza utrzymującą się tendencję do feminizacji zawodu lekarza rodzinnego w Walonii. W grupie powyżej 55. roku życia na jedną kobietę przypada nadal 2,5 mężczyzn. W przedziale wiekowym 45-54 lata proporcje są już zbliżone do równowagi, natomiast wśród najmłodszych praktykujących – w wieku 25-34 lata – sytuacja ulega całkowitemu odwróceniu: na jednego mężczyznę przypada 2,3 kobiety. W Brabancji Walońskiej, gdzie lekarze są średnio najmłodsi, wśród medyków poniżej 55. roku życia na jednego mężczyznę przypadają już trzy kobiety.
Zmianom demograficznym towarzyszą przekształcenia w organizacji pracy. W grupie 25-34 lata niemal trzy czwarte lekarzy pracuje w praktykach grupowych – pod wspólnym adresem z innymi medykami. Wśród najstarszych lekarzy taką formę wybiera jedynie co piąty.
Nowe praktyki nie nadążają za potrzebami
Od kilku lat liczba lekarzy rozpoczynających działalność przewyższa liczbę tych, którzy ją kończą – w 2024 r. odnotowano 209 nowych praktyk przy 121 zakończeniach. Mimo to tempo wzrostu nie pozwala zlikwidować istniejących braków kadrowych. W całej Walonii 79 gmin znajduje się poniżej progu 90 lekarzy na 100 000 mieszkańców, a w 53 gminach sytuacja jest szczególnie trudna – wskaźnik spada tam poniżej 50 lekarzy na 100 000 mieszkańców.
Na poziomie prowincji można jednak dostrzec pewne postępy. Między 2016 a 2024 r. odsetek gmin z niedoborem zmniejszył się z 59 do 33 procent w Brabancji Walońskiej, z 58 do 48 procent w Hainaut oraz z 63 do 53 procent w prowincji Namur. W prowincji Liège spadek był niewielki – z 44 do 41 procent – natomiast w prowincji Luksemburg odsetek gmin z niedoborem wzrósł z 86 do 91 procent.
Potrzeba 633 nowych lekarzy w ciągu pięciu lat
Aviq szacuje, że do natychmiastowego zlikwidowania niedoborów we wszystkich gminach Walonii potrzeba 162 dodatkowych lekarzy rodzinnych. Jak podkreśla Le Journal du Médecin, jest to jednak wyłącznie perspektywa krótkoterminowa. Biorąc pod uwagę konieczność zastąpienia medyków, którzy w ciągu najbliższych pięciu lat prawdopodobnie przejdą na emeryturę, region będzie potrzebował łącznie 633 nowych lekarzy – w tym 326 już teraz, aby zastąpić osoby, które ukończyły 70 lat.
Największe zapotrzebowanie – ze względu na liczbę mieszkańców – występuje w Hainaut, gdzie potrzeba 322 lekarzy, oraz w prowincji Liège – 234. W prowincji Namur brakuje 96 medyków, w prowincji Luksemburg 84, a w Brabancji Walońskiej 59.
Aviq podkreśla w podsumowaniu, że mimo systematycznego wzrostu liczby aktywnych lekarzy od 2016 r., nowe praktyki nie są w stanie jednocześnie uzupełnić braków w gminach z niedoborem oraz zastąpić medyków kończących działalność zawodową.
