Cztery lata po rozpoczęciu rosyjskiej agresji na Ukrainę do państw Unii Europejskiej nadal trafiają osoby uciekające przed wojną. Z danych federalnego Urzędu ds. Cudzoziemców wynika, że od początku konfliktu Belgia przyznała status ochrony tymczasowej ponad 101 500 osobom. W samym styczniu 2026 r. decyzję taką otrzymało 521 osób, co oznacza, że na 31 stycznia 2026 r. łączna liczba beneficjentów wyniosła 101 536. Choć obecna skala napływu jest znacznie mniejsza niż w pierwszych miesiącach wojny, system ochrony tymczasowej wciąż działa i pozostaje podstawowym instrumentem wsparcia dla uchodźców z Ukrainy mieszkających w Belgii.
Bezprecedensowa aktywacja mechanizmu ochrony tymczasowej
Unia Europejska po raz pierwszy w swojej historii uruchomiła mechanizm ochrony tymczasowej na początku marca 2022 r., reagując na masowy napływ osób przesiedlonych w wyniku rosyjskiej ofensywy. Rozwiązanie to było następnie kilkakrotnie przedłużane – obecnie obowiązuje do marca 2027 r. Jego celem jest zapewnienie szybkiej i uproszczonej ochrony, obejmującej dostęp do edukacji, świadczeń socjalnych oraz rynku pracy, bez konieczności przechodzenia przez standardową procedurę azylową.
Dynamika napływu – od tysięcy dziennie do kilkuset miesięcznie
W pierwszych tygodniach funkcjonowania systemu liczba wniosków była bardzo wysoka. Federalne władze uruchomiły krajowe centrum rejestracyjne w dawnych budynkach Instytutu Jules Bordet w Brukseli, jednak już po kilku dniach zostało ono przeniesione na Heysel ze względu na skalę zainteresowania. W marcu 2022 r., w szczytowym okresie, rejestrowano od 1 500 do 2 000 osób dziennie – głównie kobiety z dziećmi oraz osoby starsze. W kwietniu liczba rejestracji spadła do około 500 dziennie.
W ujęciu rocznym Urząd ds. Cudzoziemców przyznał 63 356 statusów ochrony tymczasowej w 2022 r., 15 626 w 2023 r., 13 277 w 2024 r. oraz 8 756 w 2025 r. Styczniowe 521 rejestracji w 2026 r. potwierdza utrzymujący się trend spadkowy. Na początku wojny belgijskie władze zakładały, że kraj może przyjąć nawet 200 000 uchodźców. Rzeczywista liczba okazała się więc wyraźnie niższa od pierwotnych prognoz.
Profil demograficzny beneficjentów
Z danych za 2025 r. wynika, że wśród osób, które w ubiegłym roku uzyskały ochronę tymczasową, 52 procent stanowiły kobiety i dziewczęta, a 48 procent – mężczyźni i chłopcy. Najliczniejszą grupą były osoby w wieku 18-34 lat, które odpowiadały za 41 procent wszystkich decyzji. Osoby niepełnoletnie stanowiły 22 procent beneficjentów. Od początku obowiązywania mechanizmu około 1 700 młodych osób zostało zarejestrowanych jako małoletni bez opieki – wynika to z zestawienia miesięcznych danych publikowanych przez Urząd ds. Cudzoziemców.
Ilu Ukraińców faktycznie przebywa w Belgii?
Urząd ds. Cudzoziemców podkreśla, że może jedynie szacować, ile osób objętych ochroną tymczasową nadal przebywa w Belgii. Spośród 101 015 beneficjentów 70 636 widnieje w rejestrze krajowym. Jednocześnie 22 594 osoby zostały z niego wykreślone – w związku z opuszczeniem Belgii lub zgonem.
Belgia na tle Europy
Z najnowszych danych Eurostatu wynika, że pod koniec 2025 r. około 4,3 miliona obywateli Ukrainy w Unii Europejskiej korzystało ze statusu ochrony tymczasowej. Najwięcej osób przyjęły Niemcy, Polska oraz Czechy. W przeliczeniu na liczbę mieszkańców Belgia plasuje się w europejskiej średniej – od 5 do niespełna 10 przesiedlonych Ukraińców na 1 000 mieszkańców. Zbliżone wskaźniki odnotowano w Holandii i Danii.
System zakwaterowania – od rozwiązań doraźnych do długofalowych
Masowy napływ uchodźców wymagał szybkiego tworzenia miejsc zakwaterowania w trzech regionach Belgii. Początkowo władze apelowały do osób prywatnych o udostępnianie mieszkań, a następnie regiony zaczęły rozwijać system zakwaterowania zbiorowego.
W Walonii w okresie największego obciążenia w ośrodkach działających na podstawie umów z władzami regionalnymi przebywało do 2 925 osób objętych ochroną tymczasową. W grudniu 2024 r. rząd Walonii podjął decyzję o stopniowym wygaszaniu tego systemu, a liczba miejsc była sukcesywnie redukowana. Wynikało to zarówno ze zmniejszonej liczby nowych przyjazdów, jak i z faktu, że wielu beneficjentów z czasem znalazło mieszkania na prywatnym rynku najmu lub inne samodzielne rozwiązania.
We Flandrii zamknięto w ostatnich miesiącach centra awaryjnego zakwaterowania w Antwerpii i Mechelen, natomiast ośrodek w Gandawie ma działać do wiosny 2027 r.
Rząd Regionu Brukselskiego przedłużył do marca 2027 r. zwolnienie z obowiązku uzyskiwania pozwoleń na tymczasową zmianę przeznaczenia budynków wykorzystywanych jako miejsca zakwaterowania dla uchodźców z Ukrainy.
Dwa centra przejściowe nadal działają
Ponieważ regiony nie zawsze dysponują wolnymi miejscami natychmiast po przybyciu nowych osób, funkcjonują dwa centra przejściowe, w których uchodźcy oczekują na przydział zakwaterowania regionalnego. Są to Centrum Czerwonego Krzyża Flandria Ariane, dysponujące obecnie 130 miejscami, oraz Centrum Marie Curie w Brukseli, oferujące 25 miejsc.
Cztery lata po wybuchu wojny system przyjmowania uchodźców w Belgii wyraźnie się zmienił – z trybu reagowania kryzysowego przeszedł w model wsparcia długoterminowego.
