W wielu belgijskich rodzinach wielodzietnych można zaobserwować sytuację, w której na jedno dziecko wypłacana jest inna kwota zasiłku rodzinnego niż na drugie – mimo że wszystkie dzieci wychowują się w tym samym gospodarstwie domowym. Dotyczy to rodzin, w których część dzieci urodziła się przed 1 stycznia 2019 r., a część po tej dacie. Różnice w wysokości świadczeń nie są efektem pomyłki administracyjnej, lecz wynikiem reformy ustrojowej. W ramach szóstej reformy państwa kompetencje w zakresie zasiłków rodzinnych zostały przeniesione z poziomu federalnego do regionów i wspólnot. Nowe przepisy zaczęły obowiązywać właśnie 1 stycznia 2019 r.
Dwa systemy działające równolegle
Od momentu wejścia w życie reformy każda jednostka terytorialna – Flandria (z systemem Groeipakket), Walonia, Bruksela oraz Wspólnota Niemieckojęzyczna – mogła opracować własne zasady przyznawania i wypłaty świadczeń. Jednocześnie zdecydowano się na ochronę praw nabytych rodzin, które już otrzymywały zasiłki według wcześniejszych zasad. W praktyce oznacza to, że w Belgii funkcjonują obecnie dwa odrębne modele zasiłków rodzinnych.
Dawny system federalny – wyższe stawki na kolejne dzieci
Dzieci urodzone przed 1 stycznia 2019 r. pozostają objęte wcześniejszym, federalnym systemem. W jego ramach wysokość świadczenia rosła wraz z liczbą dzieci w rodzinie – na drugie dziecko przysługiwała wyższa kwota niż na pierwsze, a na trzecie jeszcze wyższa. Do stawek podstawowych doliczano dodatki uzależnione od wieku dziecka, a rodziny o niższych dochodach mogły otrzymywać podwyższone świadczenia socjalne.
Nowy system regionalny – jednolita kwota bazowa
W przypadku dzieci urodzonych od 1 stycznia 2019 r. obowiązuje model regionalny o bardziej wyrównanym charakterze. Jego fundamentem jest taka sama kwota bazowa dla każdego dziecka, niezależnie od kolejności urodzenia. Do tej stawki doliczane są jednak dodatki celowane, uzależnione m.in. od dochodów gospodarstwa domowego, statusu rodzica samotnie wychowującego dziecko, niepełnosprawności czy innych okoliczności rodzinnych. Celem reformy było uproszczenie systemu oraz zwiększenie równości między dziećmi.
Różnice w jednej rodzinie – efekt decyzji przejściowej
Współistnienie dwóch modeli powoduje, że w jednej rodzinie mogą obowiązywać różne zasady obliczania świadczeń, jeśli dzieci urodziły się przed i po 1 stycznia 2019 r. Władze regionalne przyznają, że jest to świadomie przyjęte rozwiązanie przejściowe. Zdecydowano się na nie, aby nie odbierać rodzinom uprawnień wynikających ze starego systemu.
Kto wypłaca świadczenia?
Od 2019 r. wysokość zasiłków podlega regularnej indeksacji, a decyzje w tej sprawie podejmują poszczególne regiony lub wspólnoty. W Brukseli za politykę w zakresie zasiłków rodzinnych odpowiada Cocom – dwujęzyczna instytucja właściwa m.in. w sprawach zdrowia i pomocy społecznej. Konkretne stawki różnią się w zależności od miejsca zamieszkania – inne obowiązują we Flandrii, inne w Walonii, Brukseli czy we Wspólnocie Niemieckojęzycznej – oraz od sytuacji rodzinnej. W Brukseli świadczenia wypłaca Famiris, a w Walonii Famiwal.
Kiedy zniknie podwójny system?
O tym, który system ma zastosowanie, decyduje wyłącznie data urodzenia dziecka, ponieważ reforma nie działa wstecz. Jest to konsekwencja regionalizacji oraz decyzji politycznej o zachowaniu praw nabytych. Najmłodsze dziecko objęte starym systemem federalnym osiągnie wiek 25 lat w 2043 r. Oznacza to, że dopiero od 2044 r. równoległe funkcjonowanie dwóch tabel zasiłkowych – także w obrębie jednej rodziny – przejdzie ostatecznie do historii.
