Rząd federalny Belgii zapowiedział stopniowe usuwanie różnic podatkowych wynikających z formy związku, w jakim pozostają podatnicy. Obecnie wyłącznie małżeństwa oraz osoby żyjące w zarejestrowanym związku partnerskim (cohabitation légale/wettelijk samenwonen) są traktowane przez administrację skarbową jako para i składają wspólne zeznanie podatkowe. Osoby mieszkające razem bez formalizacji relacji – tak zwani kohabitanci faktyczni – w świetle przepisów podatkowych uznawane są za osoby samotne i rozliczają się oddzielnie. Sama zasada nie ulegnie zmianie, jednak sposób obliczania podatku zostanie zmodyfikowany w pięciu kluczowych obszarach, aby ograniczyć nierówne traktowanie w zależności od rodzaju związku. Dla osób mieszkających w Belgii istotne jest to, że część nowych rozwiązań zacznie obowiązywać już w bieżącym roku podatkowym, a pozostałe będą wprowadzane etapami do 2029 r.
Specjalna składka na ubezpieczenie społeczne – koniec dysproporcji wobec osób samotnych
Specjalna składka na ubezpieczenie społeczne (CSSS) to dodatkowa opłata potrącana od wynagrodzenia obok standardowych składek. Jej wysokość zależy od dochodu i może sięgnąć maksymalnie 731,28 euro rocznie. Dotychczas mechanizm jej naliczania był korzystniejszy dla par formalnych – w przypadku małżeństw i zarejestrowanych związków partnerskich brano pod uwagę łączny dochód gospodarstwa domowego, przy czym próg maksymalny wynosił 81 944 euro. Osoba samotna lub kohabitant faktyczny osiągała maksymalną stawkę już przy dochodzie przekraczającym 60 182 euro.
Od roku podatkowego 2028 składka będzie liczona indywidualnie, a jej maksymalna kwota zostanie zmniejszona o połowę – do 365,64 euro. Jak wyjaśnia Jef Wellens, ekspert podatkowy z Wolters Kluwer, rzeczywista korzyść zależeć będzie od poziomu dochodów. W przypadku osoby samotnej lub kohabitanta faktycznego o wysokich zarobkach oszczędność może wynieść nawet 365,64 euro rocznie. Nowy sposób obliczania okaże się korzystny także dla par formalnych o niższych dochodach, natomiast w przypadku gospodarstw o wyższych przychodach sytuacja pozostanie bez zmian.
Iloraz małżeński – stopniowe ograniczenie
Iloraz małżeński (quotient conjugal/huwelijksquotiënt) to preferencja podatkowa przysługująca wyłącznie małżeństwom i osobom w zarejestrowanym związku partnerskim. Kohabitanci faktyczni nie mają do niej prawa. Rozwiązanie to jest szczególnie opłacalne, gdy jedno z partnerów uzyskuje niski dochód zawodowy lub nie pracuje wcale. Umożliwia bowiem przypisanie do 30 procent dochodu lepiej zarabiającego partnera drugiej osobie, co pozwala opodatkować część dochodu według niższej stawki.
Iloraz nie zostanie całkowicie zniesiony, jednak do 2029 r. jego wartość będzie stopniowo redukowana o połowę. W przypadku osób powyżej 66. roku życia zmiany będą rozłożone na 20 lat. Co więcej, mechanizm ten przestanie podlegać indeksacji, a więc nie będzie już automatycznie dostosowywany do wzrostu kosztów życia.
Skutki reformy widoczne są już w bieżącym roku. Jak wskazuje Jef Wellens, bez zmian legislacyjnych maksymalny iloraz małżeński za rok podatkowy 2026 wyniósłby 13 800 euro. W praktyce dla osób powyżej 66 lat wyniesie on 12 790 euro, a dla pozostałych podatników – 11 780 euro. Oznacza to, że strata wynikająca z ograniczenia może sięgnąć nawet 540 euro.
Ekspert przypomina, że w roku zawarcia małżeństwa lub rozpoczęcia zarejestrowanego związku partnerskiego partnerzy po raz ostatni składają odrębne zeznania podatkowe. W tym okresie, podobnie jak dotychczas, mogą ubiegać się o dodatkową ulgę, jeśli jedno z nich osiąga niski dochód lub nie pracuje. Reforma nie zmienia tej zasady.
Jednolity limit dochodów dla dzieci na utrzymaniu
Aby dziecko mogło zostać uznane za osobę na utrzymaniu, jego dochody netto nie mogą przekroczyć określonego progu. Do limitu wlicza się zarówno wynagrodzenie z pracy studenckiej, jak i alimenty wypłacane przez jednego z rodziców po rozwodzie lub separacji.
Do niedawna limit ten był niższy w przypadku dzieci rodziców pozostających w małżeństwie lub zarejestrowanym związku partnerskim niż w przypadku dzieci kohabitantów faktycznych i osób samotnych. Różnica ta została zniesiona ustawą o przepisach różnych z końca 2025 r. Od roku podatkowego 2026 obowiązuje jednolity próg dochodów w wysokości 12 300 euro, niezależnie od statusu prawnego rodziców.
Dodatkowa kwota wolna od podatku tylko dla faktycznie samotnych rodziców
Rodzice wychowujący dzieci mają prawo do podwyższonej kwoty wolnej od podatku, co oznacza, że większa część ich dochodu nie podlega opodatkowaniu. Osoby samotnie wychowujące dzieci – niezależnie od tego, czy sprawują opiekę naprzemienną, czy wyłączną – korzystają z dodatkowego zwiększenia tej kwoty, ponieważ samodzielnie ponoszą koszty utrzymania potomstwa. Rzeczywista korzyść zależy od liczby dzieci. Jak wskazuje Jef Wellens, przy uwzględnieniu podatku gminnego wynosi ona obecnie 636 euro przy jednym dziecku oraz 843 euro przy dwojgu dzieci na utrzymaniu.
Obecnie z tej preferencji mogą korzystać również kohabitanci faktyczni. Od roku podatkowego 2029 prawo to będzie jednak przysługiwać wyłącznie rodzicom faktycznie samotnym, czyli osobom, które nie pozostają w małżeństwie ani w zarejestrowanym związku partnerskim i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego z partnerem. Wspólne zamieszkiwanie z dziećmi, rodzicami czy rodzeństwem nie wyklucza uznania za osobę samotną w tym rozumieniu.
Wellens podkreśla, że pojęcie „rodzica faktycznie samotnego” funkcjonuje już w belgijskim systemie podatkowym. Od 2018 r. obowiązują dodatkowe ulgi dla tej grupy o niskich dochodach, obejmujące zarówno zwiększoną kwotę wolną od podatku, jak i wyższą ulgę na opiekę nad dziećmi. Te rozwiązania pozostają bez zmian.
Ujednolicenie opodatkowania zasiłków dla bezrobotnych
Zasiłki dla bezrobotnych podlegają opodatkowaniu według standardowych stawek, jednak ich ciężar łagodzą określone ulgi. Obejmują one ulgę podstawową, ulgę dodatkową oraz preferencję dla osób, których jedynym źródłem utrzymania są zasiłki, ewentualnie uzupełnione emeryturą, świadczeniem chorobowym, rentą inwalidzką lub innymi świadczeniami zastępczymi.
Jak zaznacza Jef Wellens, ulga dodatkowa była dotąd uzależniona od dochodów całego gospodarstwa domowego, czyli obojga partnerów. W praktyce mogło to stawiać małżeństwa i osoby w zarejestrowanym związku partnerskim w mniej korzystnej sytuacji niż kohabitantów faktycznych.
Reforma zakłada zniesienie ulgi dodatkowej, co ma usunąć różnice w opodatkowaniu wynikające z formy związku. Ulga podstawowa na zasiłki dla bezrobotnych będzie stopniowo ograniczana do 2029 r., natomiast ulgi dodatkowe zostały już zlikwidowane. Maksymalna preferencja w wysokości 2 741,95 euro została w bieżącym roku zmniejszona do 545,51 euro.
