W 2024 r. 36 procent osób pobierających emeryturę w Belgii korzystało z tzw. prawa pochodnego. Oznacza to, że ich świadczenie było w całości lub częściowo wyliczane na podstawie kariery zawodowej obecnego albo byłego współmałżonka. Dane zaprezentowane przez instytucję PensionStat podczas konferencji naukowej pokazują, że dla wielu mieszkańców Belgii – zwłaszcza kobiet – emerytura wciąż pozostaje w dużej mierze sprawą pary, a nie wyłącznie jednostki. Tymczasem reforma emerytalna rządu Arizona przewiduje stopniowe wygaszanie tego typu rozwiązań – emerytur małżeńskich, rent wdowich oraz świadczeń dla osób rozwiedzionych – w ramach dostosowywania systemu do zmian społecznych i nowego rozumienia gospodarstwa domowego.
Emerytura małżeńska coraz rzadziej wykorzystywana
Wraz ze wzrostem aktywności zawodowej kobiet znaczenie emerytury małżeńskiej systematycznie maleje. Świadczenie to przysługuje automatycznie, gdy jedno z małżonków wypracowało niewielkie uprawnienia emerytalne lub nie wypracowało ich wcale. W 2024 r. korzystało z niego jeszcze 19 procent emerytowanych małżeństw. Wśród osób, które przeszły na emeryturę w 2023 r., odsetek ten wynosił już tylko 12 procent.
Rozwiązanie to jest wyraźnie częstsze wśród osób prowadzących działalność na własny rachunek – obejmuje 34 procent tej grupy – niż wśród pracowników najemnych, gdzie odsetek wynosi 19 procent. Różnice te wynikają z odmiennych przebiegów kariery zawodowej. W przypadku samozatrudnionych częściej występują przerwy w pracy lub zaangażowanie w działalność rodzinną, co wpływa na poziom wypracowanych praw emerytalnych.
Wyraźny wzrost świadczeń po rozwodzie
Inaczej kształtuje się sytuacja w przypadku emerytur przysługujących osobom rozwiedzionym. Wraz z rosnącą liczbą rozwodów kwestia podziału praw emerytalnych nabiera coraz większego znaczenia. W latach 2019-2024 liczba osób korzystających z emerytury przyznawanej po rozwodzie wzrosła aż o 51 procent.
Mechanizm ten polega na tym, że jeśli jeden z małżonków ograniczył lub przerwał aktywność zawodową w czasie trwania związku, część jego emerytury może zostać obliczona na podstawie kariery byłego partnera za okres małżeństwa. Około połowa rozwiedzionych kobiet otrzymuje takie świadczenie jako uzupełnienie własnej emerytury. Wśród mężczyzn odsetek ten wynosi 21 procent.
Renta wdowia w zdecydowanej większości dla kobiet
Ważnym elementem systemu pozostaje renta rodzinna po zmarłym współmałżonku. Aż 93 procent jej beneficjentów stanowią kobiety. Znaczenie tego świadczenia rośnie – w 2024 r. 71 procent osób pobierających rentę wdowią łączyło ją z własną emeryturą, podczas gdy w 2019 r. odsetek ten wynosił 65 procent.
Odrębnym instrumentem jest zasiłek przejściowy przeznaczony dla młodszych wdów i wdowców, którego celem jest zapobieganie ich trwałemu wycofaniu się z rynku pracy. 86 procent osób korzystających z tego wsparcia to kobiety. Świadczenie może być bez ograniczeń łączone z dochodami z pracy zawodowej. Jak podaje PensionStat, obecnie zasiłek przejściowy przyznawany jest automatycznie, co powinno ułatwić dostęp do niego większej liczbie mężczyzn, którzy wcześniej rzadziej składali wnioski.
