Osoby z niepełnosprawnościami nie powinny ponosić finansowych konsekwencji w sytuacji, gdy tymczasowo nie są w stanie pracować z powodu choroby lub wypadku. Taką zapowiedź złożył federalny minister odpowiedzialny za osoby z niepełnosprawnościami w reakcji na nagłośniony przypadek osoby, która po poważnym wypadku przy pracy czasowo straciła świadczenie integracyjne oraz dostęp do taryf socjalnych. Jak się okazuje, podobne sytuacje nie należą do rzadkości.
Chodzi o osobę z niepełnosprawnością od urodzenia, która od kilku lat była aktywna zawodowo w zakładzie pracy chronionej. Dwa lata temu doszło tam do poważnego wypadku, w wyniku którego poszkodowany doznał ciężkiego urazu dłoni i przez długie miesiące nie był zdolny do pracy. W tym okresie otrzymywał świadczenie z tytułu niezdolności do pracy.
Po upływie dwóch lat rodzina otrzymała jednak pismo z Federalnego Ministerstwa Zabezpieczenia Społecznego informujące o wstrzymaniu wypłaty świadczenia integracyjnego. Powodem było przekroczenie progu dochodowego w związku z pobieraniem tzw. dochodu zastępczego. Obowiązujące przepisy przewidują bowiem znacznie niższe limity dla dochodów zastępczych niż dla regularnego wynagrodzenia z pracy. W praktyce oznacza to, że osoba została finansowo „ukarzana” za wcześniejszą aktywność zawodową, co jej bliscy uznali za niezrozumiałe i niesprawiedliwe.
Czym jest świadczenie integracyjne?
Świadczenie integracyjne przysługuje osobom z niepełnosprawnościami w wieku od 18 do 66 lat i ma na celu pokrycie dodatkowych kosztów związanych z codziennym funkcjonowaniem lub uczestnictwem w życiu społecznym. Warunkiem jego otrzymania jest to, aby dochody z pracy lub dochody zastępcze, takie jak zasiłek dla bezrobotnych czy świadczenie z tytułu niezdolności do pracy, nie przekraczały określonych progów.
Kluczowym problemem jest fakt, że próg dochodowy dla wynagrodzenia z pracy jest wielokrotnie wyższy niż dla dochodów zastępczych. Ta różnica prowadzi do sytuacji, w których osoby z niepełnosprawnościami tracą świadczenie właśnie wtedy, gdy z powodu choroby lub wypadku czasowo wypadają z rynku pracy.
Przedstawicielka Dyrekcji Generalnej ds. Osób z Niepełnosprawnościami w Federalnym Ministerstwie Zabezpieczenia Społecznego przyznaje, że obecne przepisy mogą skutkować niesprawiedliwymi konsekwencjami. Poprzedni rząd zdecydował się znacząco podnieść próg dochodów z pracy, aby zachęcić osoby z niepełnosprawnościami do podejmowania zatrudnienia bez ryzyka utraty świadczenia. Jednocześnie nie podniesiono progów dla dochodów zastępczych, na co zabrakło środków budżetowych.
W efekcie osoby aktywne zawodowo nadal mogą tracić świadczenie integracyjne m.in. po wypadku przy pracy, długotrwałej chorobie lub w przypadku częstego przymusowego bezrobocia technicznego.
Obietnica zmian w przepisach
Minister odpowiedzialny za osoby z niepełnosprawnościami zapowiada, że ta niesprawiedliwość ma zostać usunięta jeszcze w tym roku lub najpóźniej w ciągu kilku kolejnych lat. Trwają prace nad gruntowną reformą przepisów, które mają niemal 40 lat i są powszechnie uznawane za przestarzałe.
Jak podkreśla minister, osoby z niepełnosprawnościami, które podejmują pracę, nie mogą być w żaden sposób karane finansowo – również w sytuacji, gdy zachorują lub ulegną wypadkowi. Reforma ma zagwarantować większą stabilność i bezpieczeństwo dochodowe.
Utrata także taryf socjalnych
Utrata świadczenia integracyjnego często pociąga za sobą znacznie poważniejsze konsekwencje. Dostęp do wielu taryf socjalnych, takich jak obniżone stawki za energię, wodę, gaz czy telekomunikację, jest bowiem uzależniony od pobierania świadczenia, a nie od samego faktu posiadania niepełnosprawności.
Zdaniem ministra ten mechanizm również wymaga pilnej korekty. Prawo do taryf socjalnych powinno wynikać bezpośrednio z niepełnosprawności, a nie z administracyjnego statusu świadczeniobiorcy. Planowane jest także uproszczenie całego systemu, tak aby osoby uprawnione automatycznie otrzymywały wszystkie należne im taryfy socjalne, bez konieczności spełniania odrębnych warunków w różnych sektorach.
Kiedy nastąpią zmiany?
Według zapowiedzi rządu pełna reforma przepisów powinna zostać wdrożona najpóźniej do końca 2027 r. Przedstawiciele administracji federalnej podchodzą do tych terminów ostrożniej, podkreślając, że zmiany legislacyjne wymagają czasu. Do wakacji letnich mają zostać ustalone główne założenia reformy, a jej pełne wdrożenie planowane jest do końca obecnej kadencji, czyli do 2029 r.
Jak ponownie ubiegać się o świadczenie integracyjne?
Osoby spełniające wymagane warunki mogą złożyć wniosek o świadczenie integracyjne za pośrednictwem portalu My Handicap. Pomoc przy składaniu wniosku oferują również kasy chorych, urzędy gmin, lokalne CPAS/OCMW oraz Dyrekcja Generalna ds. Osób z Niepełnosprawnościami. Dostępna jest także infolinia pod numerem 0800 98 799.
Warto pamiętać, że decyzja o utracie świadczenia może mieć charakter tymczasowy. Sprawy są automatycznie ponownie oceniane co pięć lat, jednak jeśli sytuacja finansowa nie uległa istotnej zmianie, nie zawsze przynosi to oczekiwany efekt. W przypadku zmiany dochodów o co najmniej 20 procent, na przykład po powrocie z dochodu zastępczego do regularnej pracy, możliwe jest samodzielne złożenie nowego wniosku, co pozwala znacznie szybciej odzyskać świadczenie.
