Belgijska Izba Reprezentantów przyjęła w podczas posiedzenia plenarnego, projekt ustawy zawierający nowe regulacje z zakresu polityki społecznej. Inicjatywa przygotowana przez federalnego ministra spraw społecznych Franka Vandenbroucke’a (Vooruit) ma na celu doprecyzowanie oraz usprawnienie procedur związanych z powrotem do pracy osób długotrwale niezdolnych do wykonywania zawodu. Przyjęte przepisy stanowią kolejny etap reform rozpoczętych w poprzedniej kadencji i tworzą trzecią falę działań mających zachęcić lub umożliwić osobom chorym ponowne podjęcie aktywności zawodowej. Nowe rozwiązania wprowadzają precyzyjne definicje kluczowych pojęć, upraszczają procedury administracyjne oraz rozszerzają zakres odpowiedzialności na wszystkie podmioty uczestniczące w procesie – od samych chorych, przez kasy chorych i lekarzy, po pracodawców.
Trzecia fala reform realizowanych od początku roku
Wzmocniona polityka dotycząca powrotu do pracy osób długotrwale chorych obowiązuje od 1 stycznia bieżącego roku. Jest ona kontynuacją strategii zapoczątkowanej w poprzedniej legislaturze, której celem było stopniowe wprowadzanie mechanizmów wspierających reaktywację zawodową osób przebywających na długotrwałych zwolnieniach lekarskich.
Najnowsze przepisy przyjęte przez Izbę stanowią już trzeci pakiet środków zatwierdzonych przez władze federalne w ramach kompleksowej polityki ograniczania liczby osób pozostających poza rynkiem pracy z przyczyn zdrowotnych. Każda kolejna reforma rozbudowuje istniejące narzędzia i doprecyzowuje procedury, tworząc coraz bardziej szczegółowy system wsparcia i aktywizacji zawodowej.
Projekt ustawy przyjęty w czwartek ma charakter uzupełniający wobec wcześniejszych regulacji. Jego głównym założeniem jest uszczelnienie przepisów oraz wprowadzenie instrumentów, które mają skrócić czas między stwierdzeniem długotrwałej niezdolności do pracy a rozpoczęciem działań prowadzących do reintegracji zawodowej.
Rozszerzona odpowiedzialność wszystkich uczestników systemu
Centralnym elementem nowych przepisów jest zasada zwiększonej odpowiedzialności, obejmująca wszystkie strony zaangażowane w system długotrwałej niezdolności do pracy. Ustawodawca odchodzi od podejścia koncentrującego się wyłącznie na osobie chorej i rozciąga obowiązki na cały ekosystem instytucjonalny.
Osoby przebywające na długotrwałym zwolnieniu lekarskim mają być bardziej aktywnie włączane w proces powrotu do pracy. Oznacza to większe oczekiwania w zakresie współpracy z instytucjami, specjalistami oraz udziału w proponowanych ścieżkach reintegracji zawodowej.
Zwiększona odpowiedzialność dotyczy również kas chorych, czyli instytucji zarządzających świadczeniami zdrowotnymi. Oczekuje się od nich aktywniejszego monitorowania sytuacji beneficjentów oraz inicjowania procedur zmierzających do oceny możliwości powrotu do zatrudnienia.
Nowe przepisy obejmują także lekarzy wystawiających zaświadczenia o niezdolności do pracy. Ich zadaniem ma być dokładniejsza ocena realnych możliwości pacjentów, z uwzględnieniem potencjału do częściowego lub stopniowego powrotu do aktywności zawodowej.
W system odpowiedzialności zostali włączeni również pracodawcy. Od firm oczekuje się większego zaangażowania w dostosowywanie stanowisk pracy, organizacji pracy oraz warunków zatrudnienia do potrzeb pracowników z ograniczeniami zdrowotnymi, a także współpracy przy opracowywaniu indywidualnych planów reintegracji.
Prawna definicja pojęcia potencjału pracy
Jednym z kluczowych elementów przyjętej ustawy jest wprowadzenie do belgijskiego porządku prawnego definicji pojęcia „potencjał pracy”. Do tej pory termin ten funkcjonował w praktyce administracyjnej i orzeczniczej, jednak nie był jednoznacznie zdefiniowany w przepisach.
Zgodnie z nową regulacją potencjał pracy oznacza to, co dana osoba jest w stanie wykonywać obecnie oraz co może być możliwe w przyszłości, z uwzględnieniem jej stanu zdrowia. Definicja ta ma charakter dynamiczny i nie ogranicza się wyłącznie do aktualnych ograniczeń, lecz uwzględnia także prognozy poprawy zdrowia i możliwość odzyskania części zdolności zawodowych.
Formalne wprowadzenie tej definicji ma znaczenie praktyczne dla lekarzy orzeczników, doradców zawodowych i innych specjalistów zaangażowanych w ocenę sytuacji osób długotrwale chorych. Umożliwia bardziej precyzyjne planowanie działań dostosowanych do indywidualnych możliwości, a jednocześnie zapewnia większą przejrzystość kryteriów stosowanych wobec beneficjentów systemu.
Przyspieszenie uruchamiania ścieżek powrotu do pracy
Ustawa zawiera także rozwiązania mające na celu skrócenie czasu potrzebnego do rozpoczęcia formalnych procedur prowadzących do powrotu na rynek pracy. Celem jest objęcie osób długotrwale chorych odpowiednim wsparciem na możliwie wczesnym etapie, zamiast pozostawiania ich w długotrwałym stanie administracyjnego zawieszenia.
Jedną z kluczowych zmian jest możliwość bezpośredniego skierowania na ścieżkę ReAT, czyli program reaktywacji zawodowej, przez lekarza-konsultanta lub członka zespołu multidyscyplinarnego. Eliminuje to konieczność pośrednictwa koordynatora ds. powrotu do pracy, co ma znacząco skrócić czas między oceną sytuacji a rozpoczęciem działań reintegracyjnych.
Dodatkowo rozszerzono kompetencje doradcy ds. prewencji, będącego lekarzem medycyny pracy. Będzie on mógł bezpośrednio kierować osobę do służb zatrudnienia w przypadku, gdy powrót do pracy u dotychczasowego pracodawcy okaże się niemożliwy, a proces reintegracji został formalnie zakończony. Ma to ułatwić płynne przejście do poszukiwania nowego zatrudnienia dostosowanego do zmienionych możliwości zdrowotnych.
Podział polityczny i kontrowersje wokół reform
Projekt ustawy został przyjęty zgodnie z linią podziału między koalicją rządową a opozycją. Większość parlamentarna poparła nowe przepisy, natomiast partie opozycyjne głosowały przeciw. Od głosu wstrzymały się ugrupowania Vlaams Belang oraz Anders.
Taki wynik głosowania odzwierciedla szersze kontrowersje towarzyszące reformom systemu wsparcia dla osób długotrwale chorych. Krytycy zmian obawiają się, że nacisk na powrót do pracy może prowadzić do presji wobec osób z poważnymi problemami zdrowotnymi. Zwolennicy reform podkreślają natomiast, że dotychczasowy system nie zapewniał wystarczającego wsparcia tym, którzy przy odpowiednim dostosowaniu warunków mogliby stopniowo wrócić do aktywności zawodowej.
