Problem radykalizacji i ekstremizmu w Belgii okazuje się znacznie bardziej powszechny, niż dotąd zakładano. Z najnowszych danych przedstawionych przez władze flamandzkie wynika, że co najmniej jedna na trzy gminy we Flandrii ma przynajmniej jednego mieszkańca wpisanego do wspólnej bazy danych OCAD – Organu Koordynacji Analizy Zagrożeń. Informacje te zaprezentowała flamandzka minister integracji, integracji imigrantów i współżycia społecznego Hilde Crevits (cd&v) podczas posiedzenia Zjednoczonej Komisji ds. Radykalizacji w parlamencie flamandzkim.
Ujawnione statystyki pokazują, że ekstremizm nie jest zjawiskiem ograniczonym wyłącznie do dużych miast, lecz dotyka znaczną część regionu. Zdaniem minister Crevits skala problemu wymaga wzmocnienia roli władz lokalnych oraz zapewnienia im lepszych narzędzi do przeciwdziałania radykalizacji. Planowane działania obejmują zarówno wsparcie finansowe, jak i merytoryczne, oparte na analizach oraz badaniach naukowych. Dane te zmuszają do ponownej oceny dotychczasowych strategii bezpieczeństwa i prewencji.
Dżihadyzm wciąż głównym zagrożeniem
Z analiz służb zajmujących się bezpieczeństwem narodowym wynika, że ekstremizm dżihadystyczny pozostaje najpoważniejszym zagrożeniem dla porządku publicznego w Belgii. Mimo że aktywność struktur terrorystycznych w Europie jest dziś mniejsza niż w poprzednich latach, to właśnie ten nurt nadal generuje największą liczbę osób uznawanych za potencjalnie niebezpieczne.
Jednocześnie krajobraz ekstremizmu ulega zmianom. Coraz wyraźniej zaznacza się aktywność środowisk skrajnej prawicy i skrajnej lewicy, które zwiększyły swoją obecność w debacie publicznej i przestrzeni społecznej. Pojawiają się również nowe formy radykalizmu, w tym skrajne odłamy aktywizmu klimatycznego skłonne do użycia przemocy oraz zjawiska związane z przemocą zbiorową w środowiskach subkulturowych.
Hybrydowy ekstremizm – nowe wyzwanie dla służb
Szczególny niepokój budzi rosnąca liczba osób, które nie identyfikują się z jednym, jasno określonym nurtem ideologicznym. Analitycy określają to zjawisko mianem „ekstremizmu koszyka zakupowego” lub „ekstremizmu bufetu szwedzkiego”. Polega ono na wybiórczym łączeniu elementów różnych, często sprzecznych ideologii.
Taki hybrydowy charakter radykalizacji znacząco utrudnia działania służb. Tradycyjne metody opierały się na identyfikacji konkretnych wzorców ideologicznych. W przypadku eklektycznego ekstremizmu granice te zacierają się, co utrudnia wczesne rozpoznanie procesu radykalizacji i odpowiednio szybką reakcję.
Gminy jako kluczowy element systemu prewencji
Minister Crevits podkreśla, że to właśnie gminy odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu radykalizacji. Władze lokalne mają bezpośredni kontakt z mieszkańcami i dysponują sieciami współpracy z instytucjami społecznymi, edukacyjnymi oraz pomocowymi. Dzięki temu mogą szybciej dostrzegać sygnały ostrzegawcze związane z polaryzacją społeczną i narastającym ekstremizmem.
Lokalne struktury umożliwiają także skuteczniejsze monitorowanie osób już zidentyfikowanych jako zagrożone radykalizacją oraz oferowanie im wsparcia na wczesnym etapie. Zdaniem władz regionalnych to właśnie ten poziom administracji ma największy potencjał prewencyjny.
Wsparcie finansowe dla samorządów
Region flamandzki przewidział mechanizm wsparcia finansowego dla gmin aktywnie zaangażowanych w przeciwdziałanie ekstremizmowi. Samorządy mogą ubiegać się o dotację w wysokości 50 000 euro, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów. Środki te przeznaczone są dla gmin, które prowadzą monitoring osób wykazujących oznaki radykalizacji i realizują programy interwencyjne.
Warunkiem uzyskania wsparcia jest również funkcjonowanie lokalnej zintegrowanej komórki bezpieczeństwa ds. radykalizacji LIVC-R, odpowiedzialnej za koordynację działań różnych służb i instytucji. Dodatkowo gminy muszą podejmować działania zmniejszające polaryzację społeczną i zapobiegające przemocy.
Współpraca nauki i instytucji pomocowych
Władze regionalne postawiły także na szeroką współpracę ekspercką. Hannah Arendt Instituut współdziała z Flamandzkim Instytutem Pokoju, Flamandzkim Związkiem Miast i Gmin oraz firmą analityczną Textgain. Równolegle Centrum Ogólnego Wsparcia Socjalnego współpracuje z ekspertami ds. islamu, organizacją Solentra oraz centrum Ceapire.
Celem tej współpracy jest dostarczanie gminom wiedzy, narzędzi analitycznych oraz sprawdzonych metod prewencji. Prowadzone są również badania nad wczesnym wykrywaniem radykalizacji w internecie i skutecznymi sposobami przeciwdziałania jej w środowisku cyfrowym. Ich wyniki mają zostać przełożone na konkretne procedury i rekomendacje dla władz lokalnych.
