We wtorek 13 stycznia 2026 r. komisja spraw socjalnych Izby Reprezentantów zajęła się problematyką oszustw socjalnych w Belgii. Temat nabrał szczególnego znaczenia po ujawnieniu nadużyć w ośrodku pomocy społecznej CPAS/OCMW na Anderlechcie w ubiegłym roku oraz po emisji kontrowersyjnego programu telewizyjnego na antenie RTL-TVI pod koniec 2025 r. Realizacja federalnego planu walki z nadużyciami pozwoliła odzyskać 280 milionów euro w ciągu pierwszych trzech kwartałów 2025 r., a rząd zapowiada dalsze działania wymierzone zarówno w nieuczciwych pracodawców, jak i osoby prywatne.
Pięciu ministrów, jedna złożona problematyka
Pojęcie oszustwa socjalnego obejmuje szerokie spektrum praktyk – od pracy na czarno, przez wyłudzanie świadczeń, dumping socjalny, aż po nadużycia związane z fikcyjnym miejscem zamieszkania. Z tego względu przed komisją stanęło aż pięciu ministrów. Rob Beenders odpowiada za walkę z oszustwami socjalnymi, David Clarinval zajmuje się zatrudnieniem, Eléonore Simonet nadzoruje sektor samozatrudnionych i małych przedsiębiorstw, a Anneleen Van Bossuyt odpowiada za integrację społeczną. Przesłuchanie ministra spraw socjalnych Franka Vandenbroucke’a zostało przełożone na kolejny wtorek z powodu braku czasu.
Koordynacja działań i rosnące wpływy do budżetu
Walka z oszustwami socjalnymi, podobnie jak samo zjawisko, jest rozproszona między różne resorty. Rolą ministra Beendersa jest koordynacja działań w ramach federalnego planu oraz centralizacja danych poprzez Służbę Informacji i Badań Społecznych (SIRS), która pełni funkcję organu koordynującego. W 2024 r. działania te przyniosły blisko 435 milionów euro wpływów do budżetu państwa, wobec 385,5 miliona euro rok wcześniej. W pierwszych trzech kwartałach 2025 r. odzyskano kolejne 280 milionów euro.
Plan strategiczny i wzmocnienie inspekcji
Osiągnięte wyniki skłoniły koalicję Arizona do dalszego zaostrzenia walki z oszustwami socjalnymi. Przyjęto plan strategiczny na lata 2026–2029. Ministrowie przedstawili środki, które już weszły w życie lub wkrótce zostaną zatwierdzone. Zakłada się wzmocnienie zespołów inspekcyjnych poprzez zatrudnienie około stu osób na pełnych etatach w trakcie obecnej kadencji. Jednocześnie 74 pracowników odejdzie na emeryturę, co oznacza realny przyrost netto o 26 etatów. Równolegle planowane jest szersze wykorzystanie analizy krzyżowej danych, czyli data mining, w celu skuteczniejszego wykrywania potencjalnych nadużyć.
Nowe narzędzia i regulacje
W 2026 r. do belgijskiego prawa zostanie wdrożona unijna dyrektywa dotycząca pracowników platform cyfrowych. Umożliwi ona sądom pozbawianie pracodawców korzyści związanych z ubezpieczeniami społecznymi (ONSS/RSZ) w przypadku udowodnionych nadużyć. Minister Clarinval zaznaczył, że największa część odzyskanych środków pochodzi właśnie od pracodawców. Inspekcja socjalna koncentruje się obecnie na czterech sektorach o najwyższym odsetku wykrytych nieprawidłowości: budownictwie (36 procent pozytywnych kontroli), transporcie (17 procent), gastronomii i hotelarstwie (55 procent) oraz usługach sprzątania (47 procent). W budownictwie planowane jest wprowadzenie obowiązku elektronicznej rejestracji obecności nie tylko przy wejściu, ale również przy wyjściu z placu budowy.
Projekty specjalne i federalny rejestr świadczeń
Wśród zapowiedzianych inicjatyw znalazł się projekt „Thunder Storm”, przedstawiony przez ministra Clarinvala. Zakłada on krzyżowanie danych o przestojach spowodowanych złymi warunkami pogodowymi z informacjami Królewskiego Instytutu Meteorologicznego (IRM/KMI). Zapowiedziano również uruchomienie aplikacji dla służb inspekcyjnych, która ma usprawnić wymianę informacji zbieranych w terenie oraz zgłaszanie podejrzanych sytuacji właściwym instytucjom.
Minister Simonet poinformowała o możliwości potrącania długów socjalnych przedsiębiorców z przysługujących im zwrotów podatkowych. Z kolei minister Van Bossuyt zapowiedziała utworzenie federalnego rejestru zawierającego informacje o wysokości świadczeń otrzymywanych przez beneficjentów pomocy społecznej, co ma ułatwić wykrywanie potencjalnych oszustw.
Opozycja: niewielkie kwoty wobec skali oszustw podatkowych
Posłanka Marie Meunier z Partii Socjalistycznej wyraziła rozczarowanie, że planowany rejestr nie zostanie wykorzystany do walki z problemem niewykorzystywania przysługujących świadczeń przez osoby do nich uprawnione. Wraz z Nadią Moscufo z partii PTB oraz Sarah Schlitz z ugrupowania Ecolo przypomniała, że oszustwa socjalne kosztują budżet państwa około 400 milionów euro rocznie. To kwota niewielka w porównaniu z oszustwami podatkowymi, które – według szacunków – sięgają nawet 40 miliardów euro rocznie. Posłanka zwróciła także uwagę, że cięcia budżetowe i niedobór usług publicznych, takich jak opieka nad małymi dziećmi, mogą sprzyjać wypychaniu części osób do szarej strefy w odpowiedzi na niezaspokojone potrzeby społeczne.
