Muzeum Sztuki Współczesnej w Antwerpii (M HKA) uznaje decyzję minister kultury Caroline Gennez z partii Vooruit o przekształceniu instytucji w centrum sztuki za niezgodną z prawem. Takie wnioski wynikają z opinii prawnej przygotowanej na zlecenie muzeum przez zewnętrznych ekspertów. Planowana reorganizacja flamandzkiego krajobrazu muzealnego, obejmująca również M HKA, ma zostać przedstawiona rządowi Flandrii w piątek.
Zaskoczenie i sprzeciw świata kultury
Na początku października środowisko artystyczne zaskoczyła informacja o rezygnacji z budowy nowego gmachu dla Muzeum Sztuki Współczesnej w Antwerpii. Oburzenie artystów wzrosło, gdy ujawniono, że placówka ma utracić status muzeum i zostać przekształcona w centrum sztuki.
M HKA, wspólnie z grupą artystów, w tym z uznanymi twórcami Lucem Tuymansem i Rinusem Van de Velde, zwróciło się o opinię prawną. Jej autorzy stwierdzili, że decyzja minister kultury jest sprzeczna z obowiązującymi przepisami.
Nota koncepcyjna przedstawiana jako fakt dokonany
Dieter Vankeirsbilck, pełniący obowiązki dyrektora M HKA po odejściu Barta De Baere, wskazuje na istotny problem proceduralny. Jego zdaniem nota koncepcyjna dotycząca reorganizacji flamandzkiego krajobrazu muzealnego powinna zostać poddana szerokim konsultacjom, tymczasem prezentowana jest jako już przesądzona polityka.
Muzeum uznaje takie działanie za nieprawidłowe. Mecenas Leo Neels, reprezentujący M HKA, podkreśla, że w ten sposób podważane są pozycja prawna, autonomia oraz misja muzeum jako pierwszej instytucji sztuki współczesnej we Flandrii. Traktowanie noty koncepcyjnej jak obowiązującej polityki oznacza w praktyce pomijanie lub jednostronną rewizję dekretów, umów zarządczych i wcześniejszych decyzji rządu flamandzkiego.
Zarzuty naruszenia prawa i reakcje międzynarodowe
Jednym z kluczowych elementów opinii prawnej jest zarzut naruszenia tzw. prawa przeznaczenia. Zgodnie z nim dzieła sztuki nie mogą być swobodnie przenoszone do innych lokalizacji ani zmieniać swojego kontekstu instytucjonalnego bez spełnienia określonych warunków. Autorzy opinii ostrzegają również przed podejmowaniem nieodwracalnych decyzji bez przejrzystości i realnego udziału zainteresowanych stron.
Jak informuje Vankeirsbilck, decyzja minister wywołała także zaniepokojenie międzynarodowych organizacji parasolowych. Międzynarodowa Rada Muzeów wszczęła dochodzenie dotyczące okoliczności powstania noty koncepcyjnej.
Muzeum domaga się odroczenia decyzji
Nota koncepcyjna ma zostać przedstawiona rządowi Flandrii w piątek 9 stycznia. M HKA apeluje jednak o przesunięcie tego terminu i wstrzymanie się z decyzjami. Zdaniem kierownictwa muzeum pozwoliłoby to na przeprowadzenie rzeczywistych konsultacji z całym sektorem kultury i wypracowanie spójnego, długofalowego planu.
Stanowisko minister kultury
Caroline Gennez odniosła się do krytyki, podkreślając, że rozumie obawy towarzyszące tak dużym zmianom. Przyznała, że każda transformacja wiąże się z napięciami i niepewnością. Zapewniła jednocześnie, że resort pozostaje w dialogu z M HKA oraz szerzej z sektorem kultury i jest otwarty na dalsze rozmowy.
Minister zapowiedziała rozpoczęcie dwuletniego procesu transformacji, w ramach którego zainteresowane strony będą mogły uczestniczyć w podejmowaniu decyzji i ich wdrażaniu zgodnie z przyjętym harmonogramem.
