Aż 65,9% pracowników w Belgii kontynuowało wykonywanie obowiązków zawodowych pomimo problemów zdrowotnych w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy. Tak wynika z opublikowanego w czwartek badania firmy HR Tempo-Team. Zjawisko to, określane jako „prezenteizm” lub „różowy absencjonizm”, stanowi poważne wyzwanie zarówno dla zdrowia pracowników, jak i dla efektywności przedsiębiorstw. Eksperci wskazują, że rozwiązaniem mogłaby być większa elastyczność organizacji pracy.
Badanie, w którym uczestniczyło około 2 000 pracowników, ujawniło niepokojące tendencje dotyczące zachowań zawodowych w kontekście zdrowia. Prawie połowa ankietowanych pracujących podczas choroby (45,3%) stawiała się osobiście w miejscu pracy, mimo że stan zdrowia na to nie pozwalał. Kolejna grupa, 23,8%, wykonywała obowiązki z domu, co może wskazywać na próbę pogodzenia potrzeby odpoczynku z poczuciem odpowiedzialności zawodowej.
Różnice pokoleniowe w podejściu do pracy zdalnej podczas choroby
Analiza wykazała wyraźne różnice pokoleniowe. Praca zdalna w czasie choroby jest znacznie bardziej popularna wśród młodszych pracowników: w grupie poniżej 35. roku życia dotyczy 28,8% ankietowanych. W przedziale wiekowym 35–54 lata odsetek ten spada do 22,4%, a wśród pracowników powyżej 55. roku życia wynosi jedynie 17,4%.
Różnice te mogą wynikać z większej biegłości młodszych pokoleń w korzystaniu z technologii pozwalających na pracę zdalną oraz z charakteru ich stanowisk, które częściej umożliwiają elastyczne formy zatrudnienia. Starsi pracownicy częściej wykonują zawody wymagające obowiązkowej obecności lub pracują w sektorach, w których praca zdalna nie jest możliwa.
Poczucie winy jako główny motor prezenteizmu
Badanie przeanalizowało także powody pracy w sytuacji choroby. Najczęściej wymienianym motywem było poczucie winy – wskazało je 35% badanych. Kolejne powody to obawa przed nagromadzeniem zaległych zadań (33,1%) oraz troska o konsekwencje nieobecności dla współpracowników (31,3%). Co dziesiąty pracownik przyznał, że odczuwa społeczną presję ze strony zespołu.
Te wyniki wskazują na problem kultury organizacyjnej, w której pracownicy nie czują się swobodnie, korzystając ze zwolnienia chorobowego. Obawy o zaległości czy obciążenie kolegów świadczą natomiast o brakach w organizacji zastępstw i nadmiernym obciążeniu pracą.
Konsekwencje dla wydajności i zdrowia
Połowa osób, które pracowały mimo choroby, przyznała, że ich stan zdrowia uniemożliwił im prawidłowe wykonywanie obowiązków. To dobrze ilustruje istotę prezenteizmu – fizyczna obecność nie przekłada się na rzeczywistą wydajność. W efekcie ponoszone straty mogą być większe niż w przypadku zwykłej absencji.
Profesor Anja Van den Broeck, ekspertka od motywacji z KU Leuven, podkreśla, że prezenteizm prowadzi do spadku produktywności oraz zwiększa ryzyko rozprzestrzeniania się chorób wśród współpracowników. Chory pracownik nie tylko pracuje mniej efektywnie, ale również może zarazić innych, co potęguje koszty zdrowotne i organizacyjne.
Rekomendacje dla pracodawców
Profesor Van den Broeck wskazuje, że pracodawcy powinni jasno określić zasady dotyczące obecności w pracy podczas choroby. Brak jasnych wytycznych sprawia, że pracownicy kierują się własnymi ocenami – często błędnymi lub wynikającymi z presji społecznej.
Istotne jest również zwiększenie elastyczności organizacyjnej, tak aby ograniczyć narastanie zaległości w okresach absencji. Może to obejmować sprawniejsze planowanie zastępstw, redystrybucję części zadań czy ustalanie priorytetów pracy.
Szerszy kontekst społeczny i ekonomiczny
Prezenteizm wpisuje się w szerszy trend rynku pracy, gdzie rośnie presja na wyniki, intensywność pracy i zacierają się granice między życiem zawodowym a prywatnym. Stała dostępność poprzez technologie cyfrowe utrudnia pełne odłączenie się od obowiązków, nawet w trakcie choroby.
Zjawisko to ma także wymiar ekonomiczny. Choć pracownicy często wierzą, że działają w interesie firmy, pracując mimo choroby, długoterminowe skutki są negatywne: przewlekanie chorób, większe ryzyko powikłań zdrowotnych, większe koszty dla przedsiębiorstwa i wzrost ryzyka wypalenia zawodowego.
Wyniki badania Tempo-Team stanowią ważny sygnał dla pracodawców i decydentów. Podkreślają konieczność zmian w kulturze pracy oraz systemach zarządzania personelem. Tworzenie środowiska, w którym pracownicy czują się swobodnie, korzystając ze zwolnienia chorobowego, może poprawić zdrowie zatrudnionych, zwiększyć efektywność oraz zmniejszyć koszty długotrwałych absencji.
